«تاریخ هنر باستان» نوشته یعقوب آژند منتشر شد. این کتاب کوشیده است تاریخ هنر در سراسر جهان را با نگاهی متفاوت بررسی و هنر ایران باستان را به‌عنوان یکی از روایت‌های تاثیرگذار بر جریان هنری به مخاطب معرفی و شباهت میان آن‌ها را مشخص کند.

استاد محمد اسماعیل رضوانی نود سال پیش در دهم اردیبهشت 1300 شمسی در خانواده‏ای روحانی و در قریه خراشاد از توابع بیرجند به دنیا آمد.

چاپ نخست کتاب «ناگفته‌ها (خاطرات دکتر عنایت‌الله رضا)» در گفت‌وگو با عبدالحسین آذرنگ، علی بهرامیان، صادق سجادی و علی همدانی در 325 صفحه، شمارگان یک‌هزار و 650 نسخه، به بهای 12هزار و 500 تومان برای جلد نرم و 15 هزار تومان برای جلد سخت از محموعه «خاطرات» نشر نامک راهی بازار کتاب شد.

علی همدانی از گفت‌وگوکنندگان کتاب «ناگفته‌ها» (خاطرات دکتر عنایت‌الله رضا)، اظهار کرد: دکتر عنایت‌الله رضا، نویسنده، مترجم و از فعالان سیاسی بود که خاطراتش را به‌صورت گفت‌وگوهایی با همکاری عبدالحسین آذرنگ، علی بهرامیان و صادق سجادی ثبت و گردآوری کرده‌ایم. 

مدیر و مسوول بخش جغرافیای دایره‌المعارف بزرگ اسلامی افزود: رضا در جوانی به حزب توده و فرقه دموکرات آذربایجان پیوست و پس از انحلال فرقه و جدایی از آن در سال 1325 به شوروی رفت و به‌مدت 20 سال در تبعید زندگی کرد. وی از سال 1349 با وساطت برادرش پروفسور فضل‌الله رضا به ایران بازگشت. زندگی در شوروی تفکر سیاسی دکتر رضا را دگرگون کرد به‌گونه‌ای که‌ مقابل جریان فکری حزب توده ایستاد.

وی توضیح داد: بسیاری از سران حزب توده تا پیش از این خاطراتشان را منتشر کرده بودند اما دکتر رضا حاضر به انتشار خاطرات خود نبود و پس از مدت‌ها تلاش موافقت کرد تا صحبت‌ها و خاطراتش که در نشست‌هایی به‌صورت گفت‌وگو انجام شد، ضبط و منتشر شود. کتاب مجموعه 23 گفت‌وگو است که ضبط آن‌ها هشت‌ماه طول کشید. 

همدانی بیان کرد: خاطرات رضا با دیدگاهی متفاوت و سوای نگاه اعضای فرقه دموکرات و حزب توده است و به‌نوعی تاریخ‌نگاری شفاهی دوره‌ای حساس از تاریخ ایران و به‌ویژه آذربایجان به‌شمار می‌رود اما در برخی موضوع‌های شخصی ترجیح داد به‌دلیل روحیه انزواطلب و آرامی که داشت، سکوت کند.

کتاب «ناگفته‌ها» شماره چهارم از مجموعه «خاطرات» نشر نامک است تا پیش از این «خاطرات حاج عزالممالک اردلان»، «خاطرات سیاسی محمدساعد مراغه‌ای» و «فروپاشی ارتش شاهنشاهی (خاطرات سپهبد جلال پژمان)» منتشر شده بود.

عنایت‌الله رضا (1399-1389)، فلسفه‌دان، نویسنده، پژوهشگر تاریخ و جغرافیای تاریخی و عضو شورای عالی علمی مرکز دایره‌المعارف بزرگ اسلامی بود. وی کتاب‌ها و مقاله‌های بسیاری دارد که «آذربایجان واران (آلبانیای قفقاز)»، «ایران از دوران باستان تا آغاز عهد مغول»،‌ «کمونیسم و دموکراسی»، «مارکسیسم و ماجرای بیگانگی انسان» و «ایران و ترکان در روزگار ساسانیان» برخی از آثار وی به‌شمار می‌روند.
 
چاپ نخست کتاب «ناگفته‌ها (خاطرات دکتر عنایت‌الله رضا)» در گفت‌وگو با عبدالحسین آذرنگ، علی بهرامیان، صادق سجادی و علی همدانی در 325 صفحه، شمارگان یک‌هزار و 650 نسخه، به بهای 12هزار و 500 تومان برای جلد نرم و 15 هزار تومان برای جلد سخت از محموعه «خاطرات» نشر نامک راهی بازار کتاب شد.

منبع : انجمن ایرانی تاریخ

فراخوان کاندیداتوری در انتخابات ششمین دوره هیئت مدیره انجمن ایرانی تاریخ، زمان و شرایط آن اعلام شد.

منبع : انجمن ایرانی تاریخ

فراخوان کاندیداتوری در انتخابات ششمین دوره هیئت مدیره انجمن ایرانی تاریخ، زمان و شرایط آن اعلام شد.

در 19 اسفند 1389 دکتر جلیل اخوان زنجانی پژوهشگر و محقق تاریخ ایران درگذشت.

مرکز مطالعات ایران انستیتو مطالعات عرب و اسلامی دانشگاه اگزتر انگلستان سمینار بین‌المللی با عنوان: «بحران، فروپاشی، نظامی‌گری و جنگ های داخلی - تاریخ و تاریخنگاری ایران قرن 18» را در تاریخ 16 مارس برابر با 26 اسفند 1391 برگزار می‌کند.

انجمن ایرانی تاریخ شعبه استان مرکزی، روز پنجشنبه دهم اسفندماه 1391 از ساعت 9 الی 12 در سالن دفاعیه دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه اراک اقدام به برگزاری کارگاه اموزشی با حضور دبیران تاریخ شهر اراک نمود.

نشست «بررسی زمینه­ های نفوذ فرهنگی ایران در آناتولی» روز دوشنبه، 14 اسفند ماه از ساعت 16:30 تا 18:30 با حضور آقای رحیم رئیس­ نیا، دکتر زهرا ربانی و دکتر حسن حضرتی در پژوهشکده تاریخ اسلام برگزار خواهد شد.

«تصاویر و نمادها» نوشته میرچا الیاده با ترجمه محمدکاظم مهاجری از سوی انتشارات کتاب پارسه راهی بازار شد. این کتاب به بررسی پایندگی اساطیر بزرگ در سرتاسر قرن نوزدهم می‌پردازد و نویسنده توضیح می‌دهد که چطور این اساطیر تنزل یافته‌اند و ناچیز شمرده شده‌اند و به تغییر شکل دائمی محکوم شده‌اند با وجود این، به واسطه ادبیات، در حالتی منزوی زنده مانده‌اند.

بقایای یک کوشک ساسانی در نزدیکی کوهدشت از خاک بیرون کشیده شد

کوشک ساسانی در کوهدشت

ساسانی

کوهدشت - خبرگزاری مهر: کشف گچ بریهای نفیس و دو کتیبه از محوطه قلعه گوری این روزها نگاهها را به سمتی برده که بیراه نیست اگر بگویم دژ گوری و محوطه های باستانی سیمره می توانست تخت جمشید دیگری باشد که صد افسوس در زیر دریاچه سد سیمره مدفون شد.

به گزارش خبرنگار مهر، در فصل دوم گزارش پروژه باستان شناسی سيمره آمده است که پس از احداث سد، گستره اي به طول تقريبي 45 كيلومتر و عرض بين 100 تا 3000 متر از بستر و حوزه رود سيمره در درياچه سد غرق خواهد شد. علاوه بر شماري از باغات، روستاها و مزارع كشاورزان كه در جانبين رود سيمره مكان گرفته اند، محوطه ها و تپه هاي باستاني متعددي پس از آبگيري سد به زير آب رفته و براي هميشه از ديدگان محو خواهد شد.

از گفته های بالا پیداست که میراث فرهنگی از زیر آب رفتن محوطه باستانی سیمره که رازهای بسیاری از دوره های مختلف تاریخ این سرزمین به ویژه داستانهای مستند از روزگار ساسانیان را در سینه خود نهفته بود اطلاع داشته و آنگونه که گروه کاوش می گویند میراث فرهنگی لرستان و حتی ایلام با ساخت سد در منطقه رماوند مخالف بوده اند اما مخالفتهایشان کارگر نیفتاده است.

پس از نشر خبر دومین مرحله از کاوش قلعه گُوری سیمره بنا داشتم گزارشی از روند کاوش و چند و چون این محوطه باستانی تهیه کنم که متوجه شدم چه میراث بی بدیلی از تاریخ کهن این سرزمین برای همیشه به دست خودمان و با ساخت سد سیمره از دیده ها محو می شود.

محوطه های باستانی سیمره می توانست تخت جمشید دیگری باشد

پس از مشاهده فضاهای خیره کننده معماری به کار رفته در دیوارهای به جا مانده از کاخ و کوشکهای مورد مطالعه که نمایانگر هنر ساسانی است، بیراه نیست اگر بگویم دژ گوری و محوطه های باستانی سیمره برای ما می توانست تخت جمشیدی باشد که گردشگران بیشماری را به منطقه بکشاند و در توسعه صعنت توریسم ایران موثر باشد اما افسوس که 10 هزار سال هنر و تمدن سیمره و ترهان از روزگاران پیش از تاریخ تا دوره آغازین اسلامی در این محدوده مطالعاتی، به علت آبگیری این سد به شدت مخدوش شده و در روزهای نه چندان دور آبگیری سیمره آن را در خود فرو خواهد برد.

سایت باستانی "قلعه گوری رماوند" با وسعتی در حدود نیم هکتار در حاشیه شمالی دره حاصلخیز رماوند واقع در بساط بگی بخش کورونی از توابع شهرستان کوهدشت لرستان است که روی تراس آبرفتی رودخانه سیمره قرار دارد.   

بنا به گفته سید قاسم قربانی مدیرکل میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری لرستان قلعه گُوری از جمله بناهای مهم و ارزشمند دوران ساسانی است که فصل نخست کاوش آن به همت پژوهشکده باستانشناسی کشور و میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری لرستان در پائیز سال 1389 به منظور نجات بخشی از خطر آبگیری سد انجام شد.

کشف یک ساختار معماری منسجم در محوطه سیمره

وی ادامه داد: در پی کاوشهای انجام شده یک ساختار معماری منسجم با مصالح سنگ و ملات و ساروج با اندود گچ متشکل از سه اتاق با عناصر معماری شاخص دوران ساسانی و یک اتاق ستوندار نمایان و گچ بری های نفیس و سفالینه هایی ساده، لعابدار و منقوش از آن به دست آمد.

قربانی با اشاره به اینکه گچ بریهای به دست آمده از این بنا شامل چهار طیف نقوش انسانی، گیاهی، حیوانی و هندسی است، گفت: با توجه به بعضی الحاقات و تغییر کاربری برخی فضاهای معماری آن و همچنین سفالهای به دست آمده گمان می رود این بنا در پایان دوره ساسانی و اوایل دوران اسلامی مورد استفاده قرار گرفته باشد.

وی همچنین اظهار داشت: دومین فصل کاوش این بنا روزهای پایانی دیماه سال جاری به سرپرستی عطا حسن پور آغاز شده که تاکنون نتایج قابل توجهی به همراه داشته است.

دو كتيبه به خط پهلوي ساساني در محوطه قلعه گوری كشف شد

قربانی افزود: علاوه بر كشف گچبري هاي نفيس دوران ساساني، دو كتيبه به خط پهلوي ساساني كه بر روي دو كاسه سفالي نوشته شده است كشف شد.

وی ادامه داد: اين سفال نوشته ها كه در ادبيات باستان شناسي بنام استروكا معروف هستند نخستين نمونه هايي است كه در لرستان به دست مي آيند.

عطا حسن پور سرپرست كاوش محوطه قلعه گوري رماوند اضافه كرد: استروكاهاي كشف شده شامل دو كاسه سفالي است كه يكي از آنها داراي سيزده سطر نوشته به شكل مدور از لبه تا كف ظرف را در بر گرفته است و ديگري داراي هشت سطر نوشته است كه جهت قرائت اين كتيبه ها با زبان شناسان مطرحي در داخل و خارج كشور مكاتبه شده است.

بنا به گفته وی دوران ساساني از جمله دورانهاي تاريخي در لرستان است كه نسبت به ساير ادوار فرهنگي، اطلاعات اندكي از آن در دست است به طوریکه فقر اطلاعات دوران ساساني در لرستان بسيار محسوس و منحصر به كاوشهاي دهه 60 در قلعه كهزاد ويزنيار است.

حسن پور افزود: اميد است با مطالعه يافته هاي به دست آمده از دو فصل كاوش محوطه قلعه گوري و ترجمه كتيبه ها، زواياي تاريكي از دوران پرفروغ ساساني در استان لرستان روشن شود.

بنای تاریخی که با تخلیه دریاچه سد سیمره سر برآورد

سرپرست گروه کاوش دژ "گوری رماوند" در مورد جزئیات کاوشهای انجام شده به خبرنگار مهر گفت: این سایت باستانی یکی از مهمترین مکانهای مسکونی دوران ساسانی نه تنها در لرستان بلکه در ایران به شمار می رود که متأسفانه در بهار سال 1390 با آغاز آبگیری سد سیمره قلعه گُوری به زیر آب رفت و مدفون شد.

وی ادامه داد: در پاییز 1391 به علت بروز مشکلاتی در ساختگاه سد سیمره، مهندسین سد مجبور به تخلیه آب جمع آوری شده در حوضه آبگیر سیمره شدند و این امر سبب شد که بیشتر سایتهای باستانی پراکنده در محدوده سد سیمره دوباره از زیر آب سر در آورد.

وی عنوان کرد: در این فاصله به سبب حفاریهای غیرمجاز در منطقه رماوند سیمره، تعداد زیادی از آثار هنری دوران تاریخی ترهان و سیمره در معرض تخریب و انتقال به بازارهای فروش عتیقه قرار گرفته بودند که این امر سبب شد تا اداره کل میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری استان لرستان نسبت به بازدید و بررسی دوباره حوضه آبگیر سد سیمره و آثار باستانی بخش کورونی اقدام کند.

یافته هایی که حکایت از شکوفایی یک تمدن دارد

حسن پور عنوان کرد: بر این اساس 28 دیماه سالجاری کاوش فصل دوم این منطقه برای نجاتبخشی قلعه گوری رماوند آغاز شد که تا 28 اسفندماه ادامه خواهد داشت.

وی عنوان کرد: قلعه گوری شامل یک مجموعه ساختمانی منظم و هماهنگ با مصالح سنگ و ملات گچ و آهک است که شکوفایی و تکامل و پیشرفت ساخته های هنری این منطقه را به خوبی نشان می دهد.

وی در پاسخ این سوال که چگونه در منطقه ای باستانی به اهمیت محوطه های باستانی سیمره، دستور ساخت سد صادر شده است؟ گفت: اداره میراث فرهنگی ایلام و لرستان نسبت به احداث سد در این محدوده مخالفت خود را اعام کرده بودند ولی چون چنین مواردی از حوزه مسئولیت آنها خارج است نتوانستند کاری از پیش ببرند.

حسن پور تصریح کرد: با توجه به یافته ها، نشانه هایی قابل اعتنا از دوره های تاریخی عصر مفرغ، عصر آهن و دوره ساسانیان و دوران اسلامی در این محوطه به دست آمده است.

سرپرست گروه کاوش قلعه گوری در پایان بیان داشت: فصل دوم کاوش قلعه گوری با اعتبارات میراث فرهنگی لرستان و همکاری بی دریغ دکتر قربانی ریاست این اداره کل اداره آغاز شده و بر اساس مقتضیات مطالعاتی، یک تیم باستانشناسی شامل باستانشناسان، معمار و طراح برای بررسی و بازنگری کاوش قلعه گوری رماوند را دعوت به همکاری کرده ایم.

گچبریهای نفیس ساسانی سر از خاک درآورد

امیر منصوری عضو گروه کاوش که در باستانشناسی دوران ساسانی تخصص دارد درباره چند و چون قلعه گوری به خبرنگار مهر می گوید: این بنا یک ساختار معماری منسجم با مصالح سنگ، ملاتِ ساروج با اندود گچ متشکل از سه اتاق با عناصر معماری شاخص دوران ساسانی و همچنین یک تالار ستون دار دارد.

وی ادامه داد: در روزگار ساسانیان گچ علاوه بر جنبه کاربردی آن به صورت ملات و یا پوشش دیوارها، مهمترین عامل تزیین بناها نیز بوده که به صورت کنده کاری و قالب ریزی متداول بوده است.

منصوری با بیان اینکه مصالح به کار رفته در ساخت معماریهای دره سیمره بیشتر از قلوه سنگ و ملات ساروچ و گچ بوده است، عنوان کرد: از آنجایی که مردمان و معماران منطقه مورد مطالعه در روزگار ساسانیان برای ساخت سازه های معماری و شهرکهایشان، گچ را از تمام زمینها و کوههای منطقه که از جنس گچ و آهک است استفاده می کردند و با کاربرد این مواد و مصالح آشنایی داشتند، در نتیجه کم کم کاربری هنر گچبری و تزیینات معماری در میان هنرمندان این دوره عمومیت یافت.

رازهای سربه مهری که زیر آب رفت

بنابراین گزارش اسناد تاریخی و قطعات گچبری تزیینی پراکنده شده در این محدوده بیان کننده مکتب هنری تمدن ساسانیان است، احتمال دارد - سرچشمه این نگارهها - در گنجینه نقوش هنری ساسانی، نتیجه یک تجربه انتزاعی ویژه، خودجوش و بی پیشینه باشد.

شاید گسترش و شکوفایی هنر دوره ساسانی در قلعه گوری سیمره به عنوان یک منطقه کلیدی و ویژه (سر راه مسیرهای ارتباطی) بیشتر به کمک کاروانها که در تبادل فرهنگها نقش اساسی دارند، صورت گرفته است چرا که عوامل کاروانرو با پشتیبانی حاکمان محلی، شاهزادگان و حکومت مرکزی، در انتقال ایدئولوژی و هنر اقوام مختلف سرآمدتر از دیگران بودند.

یکی از عوامل جغرافیایی مهم این است که در دوران پارت و ساسانی، غرب ایران شمار زیادی جاده تجاری مهم داشت که مسیر رفت و آمد بوده است و منطقه ترهان و سیمره در مسیر راههای کاروانی واقع شده بود و این یکی از عوامل موثر در گسترش نفوذ فرهنگهای مختلف در عصر ساسانی و تا قرون آغازین اسلامی به منطقه بوده است.

بنابراین با توجه به کاوشهای قلعه گوری رماوند سیمره و از مدارک موجود چنین بر می آید که سکونت در این مکان در اواخر دوران ساسانی رونق گرفته بود. مدارک و شواهد به دست آمده از کاوش این سایت باستانی به معماری دوره ساسانی اشاره دارند، اما تاریخ تقریبی بنا در طول  430 سال شاهنشاهی ساسانی هنوز برایمان مشخص نیست.

همچنین در طول سه قرن آغازین اسلامی نیز شواهدی از سکونت را در این منطقه شاهد هستیم و آنچه مشخص است این مکان به احتمال در اثر زلزله مخربی ویران شده است چرا که نحوه سقوط دیوارها و تاقهای فروریخته را همه به یک سمت و سو در حین کاوش مشاهده کردیم.

اما آنچه مشخص است اینکه، این مکان پیش از این عامل مخرب ویرانگر خالی از سکنه شده است؛ حالا چه عواملی سبب به وجود آمدن این اتفاقات برای متروک شدن آن در سده های بعد از ساسانیان شده است هنوز در پرده ای از ابهام قرار دارد.

بنا به گفته منصوری با توجه به گزاشهای باستانشناسی فصل نخست، دوم و سوم کاوشهای نجات بخشی حوزه ی آبگیر سد سیمره که توسط پژوهشکده باستانشناسی کشور انجام گرفت و هم اکنون در آرشیو آن پژوهشکده نگهداری می شود، آثار دورانهای مختلف شامل دوران فراپارینه سنگی، نوسنگی، کلکولیتیک، مفرغ، آهن، تاریخی ایلام، ماد، هخامنشی، سلوکی، اشکانی، ساسانی و قرون آغازین اسلامی مشهود است.

گفتنی است مهمترین شاخصه فرهنگی دوره اشکانی سفال جلینگی است که در سایت مورد مطالعه به دست آمد و بنا بر نظر مرحوم دکتر آذرنوش متخصص باستانشناسی دوره اشکانی و ساسانی این سفال در مطالعات باستانشناسی ایران حکم سکه را دارد.

....................

منبع : خبرگزاری مهر

اولین نشست تخصصی «مسائل ایران شناسی در جهان معاصر دانش» چهارشنبه 2اسفند با حضور پروفسور برت فراگنر، رئیس موسسه ایرانشناسی در آکادمی علوم اتریش برگزار شد.

نشست تخصصی «مسائل ایران شناسی در جهان معاصر دانش» چهارشنبه 2اسفند با حضور پروفسور برت فراگنر، رئیس موسسه ایرانشناسی در آکادمی علوم اتریش برگزار شد.

این نشست با حضور دکتر محمد رجبی، رئیس کتابخانه موزه و مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی، دکتر غلامعلی حداد عادل، نماینده مجلس شورای اسلامی، دکتر اسحاق صلاحی، رئیس سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران، دکتر محمدعلی احمدی ابهری، دکتر غلامرضا فدایی و جمعی دیگر از فرهیختگان و علاقه مندان به ایرانشناسی و اسلام شناسی در سالن شهید مدرس کتابخانه، موزه و مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی برگزار شد.

در ابتدای این مراسم بعد از قرائت قرآن و پخش سرود ملی جمهوری اسلامی ایران، احسان الله شکرالهی به عنوان مجری برنامه به حضار علاقه مند به پژوهش های ایرانشناسی خیر مقدم گفته و افزود: این نشست اولین نشست از سلسله نشستهای تخصصی علمی کتابخانه، موزه و مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی است که با عنوان «مسائل ایران شناسی در جهان معاصر دانش» برگزار میشود.

شکراللهی همچنین رزومه پروفسور برت فراگنر را قرائت کرد که در اینجا خلاصه ای از آن ذکر میشود:

برت فراگنر متولد 1941 میلادی در وین و پروفسور در حوزه‌های ایرانشناسی، اسلام‌شناسی، مطالعات عربی و ترکی، مردم‌شناسی اجتماعی و پژوهش‌های اسلاوی است. وی در بخش شرق‌شناسی دانشگاه فرایبورگ آلمان و موسسه‌ شرق‌شناسی انجمن شرقی آلمان در بیروت، دانشگاه وین، دانشگاه بامبرگ آلمان و دانشگاه برن سوییس ایرانشناسی تدریس کرد.
فراگنر در سال‌های 1964 و 1965 به تهران آمد و نزد استادانی مانند ایرج افشار، جعفر محجوب، مجتبی مینوی، ذبیح‌الله صفا، منوچهر ستوده و دیگران به مطالعه در ایرانشناسی و تاریخ ایران پرداخت.
«خ‍اطرات‌ن‍وی‍س‍ی‌ ای‍ران‍ی‍ان‌»، «نگاهی به تاریخ موسسه ایرانشناسی در فرهنگستان علوم اتریش» و «قلمرو زبان فارسی» برخی آثار فراگنر به‌شمار می‌رود.

شکراللهی همچنین اضافه کرد: برت فراگنر برنده جایزه ادبی بنیاد موقوفات افشار در سال 1388 شد.

در ادامه این نشست دکتر محمد رجبی، رئیس کتابخانه، موزه و مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی به سخنرانی پرداخت. دکتر رجبی طی سخنانی گفت: پرفسور برت فراگنر از برجسته ترین ایرانشناسان و شرق شناسان مشهور آلمانی است.

رئیس کتابخانه، موزه و مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی افزود: وی رئیس آخرین کنگره بزرگ شرق‌شناسان جهان بوده‌اند و دارای شخصیتی محترم و نامدار هستند و سوای آنکه در حوزه شرق شناسی تبحر دارند در زمینه ایرانشناسی نیز متبحرند.

دکتر رجبی با اشاره به حضور پرفسور فراگنر در قبل و بعد انقلاب در ایران گفتک این نشست اولین نشست از سلسله نشستهای تخصصی علمی در کتابخانه موزه و مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی است که از این پس در کتابخانه مجلس برگزار خواهد شد.

بعد از سخنان دکتر رجبی پرفسور فراگنر سخنان خود را آغاز کرد.

وی در آغاز با سپاس و قدردانی از حضور ایران‌شناسان در این نشست گفت: سخنرانی درباره ایران‌شناسی کار دشواری است. مفهوم ایران‌شناسی از مسایلی است که در غرب و به ویژه اروپا از قرن نوزدهم به وجود آمد. دلیل آن آشنایی و شناخت بیشتر با جهان و دنیای شرق بود که اروپاییان می‌خواستند با آن آشنا شوند. دیدگاه شرق‌شناسان با اهداف سیاسی و اقتصادی همراه بود. قدرت‌های آن دوران به دلیل تمایل به سلطه بر جهان می‌خواستند مناطق دیگر را بشناسند و این شناخت بسته به کشور اروپایی تفاوت داشت.

فراگنر افزود: ایران‌شناس خارجی در برابر هر ایرانی مانند کوتوله‌ای در برابر یک انسان کامل است و همواره به دانشجویانم می‌گویم برای ایران‌شناسی ابتدا باید بدانند که ایران را نمی‌شناسند. باید بدانید هر کسی که به ایران‌شناسی مشغول است، احساس مثبتی به ایران دارد و عاشق تمدن، زبان، ادبیات و فرهنگ مردم این سرزمین است.

وی افزود: این موضوع که کدام زبان‌ها کهن‌تر است و کدام نزدیکتر به زبان حال است، در بررسی‌های ایران‌شناسی اهمیت بسیاری داشت. به طور مثال در کتیبه‌های فارسی باستان به زبان اوستایی برخوردند که قدیمی‌تر بود و انشعابی از زبان سانسکریت به شمار می‌رفت. پس از آن رقابتی برای پیدا کردن دیرینه‌ترین زبان‌های هندو اروپایی در دنیا آغاز شد. در این میان زبان‌های فارسی دیگری مانند سکایی، سغدی، و مادی قدیم نیز پیدا شدند.

وی با اشاره به کشور آلمان و ایرانشناسی در این کشور گفت: زبان فارسی برای آلمان اهمیت خاصی دارد. بنابراین ایران‌شناسان به مطالعه آثار ادبیات کلاسیک، به ویژه شاهنامه و دیوان حافظ پرداختند و این آثار را حوزه‌ای برای شناخت زبان فارسی اصیل می‌دانستند.

پرفسور فراگنر تصریح کرد: در اواخر قرن هجدهم و اوایل قرن نوزدهم، شرق‌شناسی یا اسلام‌شناسی مفهوم دیگری نیز پیدا کرد و برای آن‌ها متون از این جنبه مهم بود که می‌خواستند متن انجیل و زبان عیسی مسیح را بفهمند. بنابراین زبان عربی نیز اهمیت پیدا کرد. پس از آن، برای درک قرآن از همین روش استفاده شد. شرق‌شناسی یا اسلام‌شناسی روندی است که علوم مسیحی به وجود آورد و بدون شناخت دین اسلام پیشرفت نداشت. در ادامه زبان‌های فارسی و ترکی به عنوان شاخه‌هایی از زبان عربی در نظر گرفته شد.

ایران‌شناس اتریشی اظهار کرد: در آلمان از اواخر قرن نوزده و اوایل قرن بیستم امور مربوط به ادبیات، هنر و فرهنگ ایرانی رواج داشته و در انگلستان نیز علاقه‌مندان بسیاری به زبان و ادب و هنر فارسی وجود داشت. اما ورود بحث‌های ایدئولوژیکی سیاسی و اعتقادی به ایران‌شناسی مانند ویروسی بود که نمی‌شد جلوآن را گرفت.

وی با اشاره به این‌که انقلاب ایران تاثیر متدولوژیکی بر ایران‌شناسی گذاشت بیان کرد: بحث فرهنگی ایران 34 سال است که بدون اسلام‌شناسی قابلیت تفکیک را در سطح متدولوژیک ندارد.

فراگنر درباره ایران‌شناسی در آمریکا گفت: ارتباط ایران‌شناسان در آمریکا بسته و محدود است. در حالی که اروپاییان برای ارتباط با دانشمندان و پژوهشگران ایرانی اهمیت بسیاری قایلند اما در شوروی سابق و چین، روش معمول برای ایران‌شناسی خواندن، درک و ترجمه متون بود و تحلیل متن را به عهده مخاطب می‌گذاشتند.

در پایان سخنرانی پرفسور فراگنر حاضرین سوالات خود را مطرح کرده و برت فراگنر به این سوالات پاسخ داد.

«همایش مطالعات صفوی» در آبان 91 توسط انجمن ایرانی تاریخ برگزار خواهد شد.

با گذشت حدود چهار ماه از برگزاری موفقیت آمیز سمینار «فرهنگ و تمدن ایران در دوره سلجوقیان» در روزهای 10 و 11آبان سال جاری، انجمن ایرانی تاریخ درحال پی ریزی و برنامه ریزی همایش دیگری با عنوان «مطالعات صفوی شناسی» است.

طی ماه های اخیر با حضور اساتید صفویه شناس جلساتی برگزار و عنوان و محورهای اصلی سمینار مورد بررسی قرار گرفت. سرکار خانم دکتر نزهت احمدی، عضو هیئت علمی دانشگاه الزهرا (س) دبیر علمی سمینار می باشند.  این همایش در آبان ماه سال آینده برگزار خواهد شد.

اعضای هیئت علمی، مشاوران، محورها و فرصت ارسال چکیده مقالات همایش در روزهای آتی به اطلاع خواهد رسید.

مراسم «شب مهدی محقق»، نویسنده، مصحح نسخ خطی و استاد دانشگاه، شنبه 91/11/29 در بنیاد موقوفات افشار برگزار می‌شود.

کتاب «شاهنامه و پژوهش‌های تازه» (پیرامون تاریخ‌نگاری، هنر و جامعه ایرانی)، شامل پنج مقاله به قلم پژوهشگران خارجی است که توسط‌ محمود فاضلی‌بیرجندی ترجمه و به‌تازگی راهی بازار کتاب شده است. این کتاب با تحلیل‌های تازه از شاهنامه، گوشه‌های پنهانی از تاریخ ایران را به تصویر می‌کشد.

نشست نقد کتاب «استبداد شرقی»، با حضور اساتید آقایان دکتر هاشم آقاجری و دکتر حسینعلی نوذری روز چهارشنبه25 بهمن ماه در محل پژوهشکده تاریخ اسلام برگزار خواهد شد.

دکترشيرين بياني در خانواده كاملا فرهنگي در سال 1317 متولد شد. او فرزند دكتر خانبابا بياني استاد و محقق رشته تاريخ و دكتر ملك‌زاده بياني استاد و محقق باستان‌شناس بود. شيرين بياني پس از اخذ ديپلم از دبيرستان انوشيروان دادگر، در سال 1336 به دانشگاه تهران راه يافت و در رشته تاريخ با رتبه اول فارغ‌التحصيل شد. بياني براي ادامه تحصيل به فرانسه رفت و در سال 1342 از دانشگاه سوربن موفق به دريافت درجه دكتري در رشته تاريخ شد. او در سال 1343 وارد كادر آموزشي گروه تاريخ دانشگاه تهران شد و از جوان‌ترين افراد گروه بود كه توانست در سال 1356 به مرتبه استادي برسد. بياني علاوه بر تخصصش كه دوره مغول را شامل مي­شد به علت نياز دانشگاه از همان ابتدا به تدريس تاريخ ايران باستان پرداخت. شيرين بياني در سال 1386 بازنشسته شد، او حدود 13 تاليف و حدود 4 ترجمه دارد و همچنين مقالات بسياري زيادي از او در مجلات داخلي و خارجي به چاپ رسيده است. دكتر بياني تا كنون بيش از بيست تقديرنامه از مراكز علمي و دانشگاهي دريافت كرده است. ازجمله «انجمن آثار و مفاخر فرهنگي ايران» در سال 1382 طي مراسمي از او تجليل كرد، نام اين محقق ايراني در فهرست مفاخر فرهنگي ثبت شد و تمبر يادبودي از وي به چاپ رسيد.

از مهمترين تاليفات او تاريخ آل جلاير، زن در ايران عصر مغول، ايران در برخورد با مغول، و مجموعه سه جلدي دين و دولت در ايران عهد مغول (اين كتاب در سال 1375 بهترين كتاب سال ايران و در همان سال بهترين كتاب دانشگاه تهران معرفي شد)، شامگاه اشكانيان و بامداد ساسانيان و... از ترجمه‌هاي او نيز مي توان به نظام اجتماعي مغولان ـ فئوداليسم خانه به دوشي، تاريخ سري مغولان و ... اشاره كرد.

_________________________

 منبع:

1. پيام تاريخ (خبرنامه داخلي انجمن زنان پژوهشگر تاريخ)، شماره 35، اسفند 1388، ص 2.

منصوره اتحادیه (نظام‌مافی

دکتر منصوره اتحادیه مدیر مسئول نشر تاریخ ایران

دکتر منصوره اتحادیه در هشتم اسفند سال 1312هجری شمسی در خانواده ای که از طرف پدر به تجار آذربایجان و از مادر به خاندان قاجار می رسید ، متولد شد . یادگیری و  آموزش را از 5 سالگی آغاز کرد و در سال های نخستین جنگ جهانی دوم با معلم سرخانه، تحصیل را دنبال کرد. مدرسه کیهان، ژاندارک و انوشیروان دادگر از مدارسی بود که ایشان در آنجا درس خواند. دوره متوسطه خود را در انگلستان و تحصیلات عالی دانشگاهی را با انتخاب رشته تاریخ در اسکاتلند گذراند و در سال 1335ش. موفق به اخذ درجه فوق لیسانس از دانشگاه ادینبورگ گردید و به دنبال آن در دانشگاه تهران با سمت مربی استخدام شد. در پی گیری تحصیلات در سال های 59-1356ش. به پیشنهاد دکتر عباس زریاب خوئی – رئیس وقت گروه تاریخ دانشگاه تهران – برای گذراندن دوره دکتری عازم اسکاتلند شد و موفق به دریافت دکترای تاریخ از دانشگاه ادینبورگ گردید و رساله دکتری خود را درباره: "احزاب سیاسی در دوره مشروطیت" به رشته تحریر درآورد.

دکتر اتحادیه پس از اخذ مدرک دکتری و بازگشت به ایران در دانشگاه تهران واحدهای درسی مختلفی از جمله: تاریخ قاجاریه، جنبش های یکصد ساله اخیر و تاریخ خاورمیانه را تدریس می کرد. وی پس از سه دهه تحقیق و پژوهش در سال 1378ش. از دانشکده ادبیات دانشگاه تهران بازنشسته شد، اما همچنان به کار تدریس ادامه می دهد. خانم دکتر اتحادیه در سال 1362 با تاسیس نشر تاریخ ایران فعالیت های علمی و تاریخی خود را گسترش داد که این موسسه تا به امروز به فعالیت خود ادامه داده است  .

کتاب‌شناسی

برخی از مقالات و کتاب‌های منصوره اتحادیه عبارتند از:

• ۱۳۶۰ - (تدوین) تاریخ غفاری (همکاری با سیروس سعدوندیان)
• ۱۳۶۱ - (تدوین) خاطرات و اسناد حسینقلی خان نظام‌السلطنه مآفی
• ۱۳۶۷ - (تدوین) گزیده‌ای از مجموعه اسناد عبدالحسین میرزا فرمانفرما (همکاری با سیروس سعدوندیان)
• ۱۳۶۲ - (تدوین) نامه‌های یوسف مغیث‌السلطنه
• ۱۳۶۳ - (تدوین) سیاق عشیرت در عصر قاجاریه
• ۱۳۶۴ - (تدوین) مرآت البلدان - اعتماد السلطنه
• ۱۳۷۱ - (تالیف) پیدایش نشر تاریخ و تحول احزاب سیاسی در مجلس سوم، نشر تاریخ
• ۱۳۸۳ - (تدوین) سقوط ساسانیان: فاتحان خارجی، مقاومت داخلی و تصویر ِ پایان ِ جهان. (همکاری با دکتر تورج دریایی، فرحناز امیر خانی، روزبه زرین کوب)، نشر تاریخ
• اینجا طهران است... : مجموعه مقالاتی در باره طهران ۱۳۴۴-۱۲۶۹ه. ق.
• (تدوین) خاطرات تاج السلطنه (همکاری با سیروس سعدوندیان)
• آمار دارالخلافهٔ تهران: اسنادی از تاریخ اجتماعی تهران در عصر قاجار / به کوشش سیروس سعدوندیان، منصوره اتحادیه
• ۱۳۸۱ - پیدایش و تحول احزاب سیاسی مشروطیت، دوره‌های یکم و دوم مجلس شورای اسلامی
• ۱۳۸۶ - شیوه تاریخ نگاری
• سری کتاب‌های از روزگار رفته حکایت... (همکاری با مصطفی زمانی نیا، بهمن فرمان، محمدولی فرمانفرماییان)

ترجمه

• ۱۳۵۴ - سفرنامه آگوست بن تان
• ژنرال سمینو در خدمت ایران عصر قاجار و جنگ هرات (۱۳۲۶-۶۶ ق.)
• ۱۳۷۶ - زندگی، زمانه و آثار بیهقی

برخی از مقاله‌ها

• ۱۳۷۴ زن در جامعه قاجار، نشریه کلک
• ۱۳۷۵ واقعه کشف حجاب، نشریه کلک
• ۱۳۷۵ خاطرات رجال قاجار، مروری بر امور دربار و روابط درباریان، نشریه ایران‌نامه
• ۱۳۵۶ لیست سیاه انگلیس در جنگ جهانی اول، نشریه نگین
• ۱۳۵۵ ماجرای محبوسان آلمانی و اتریشی و در شیراز در جنگ جهانی اول
• ۱۳۵۴ روابط ایران و فرانسه
• ۱۳۵۳ ناصرالدین شاه و امور آذربایجان در ۱۳۱۰ - ۱۲۷۸ ق. (مجموعه سخنرانی‌های هفتمین کنگره تحقیقات ایرانی

منبع  : وبلاگ نشر تاریخ ایران

ویکی پدیا

اسماعیل دولتشاهی

 

 دکتر اسماعیل دولتشاهی(زاده: ۱۳۰۶ خورشیدی در کرمانشاه، درگذشت: ۱۸ بهمن ۱۳۸۲ خورشیدی در تهران)، نویسنده، مترجم و روزنامه نگار برجسته و نامدار ایرانی، و استاد و مدّرس تاریخ عمومی جهان و تاریخ تمدّن در دانشسرایعالی تهران (دانشگاه تربیت معلم امروزی) بود.

به وی بخاطر نقش مهم و محوری که در تالیف کتابهای درسی تاریخ ایفا نموده‌است، لقب آموزگار آموزگاران کشور، طیّ دو نسل در تاریخ عمومی داده شده‌است. از به یادماندنی‌ترین آثار او، ترجمه برخی مجلدات اثر عظیم و بی بدیل ویل دورانت، با عنوان تاریخ تمدن می‌باشد که ترجمه تمام آن، توسط جمعی از مترجمین کهنه کار و زبردست ایرانی صورت گرفته‌است. وی بر حسب تفنن شعر هم می‌سرود.

سالهای نخست زندگی و تحصیلات

اسماعیل دولتشاهی در سال ۱۳۰۶ خورشیدی در شهر کرمانشاه به دنیا آمد. وی از نوادگان امام قلی میرزا عمادالدوله ششمین پسر محمدعلی‏ میرزا دولتشاه فرزند بزرگ و ارشد فتحعلی شاه قاجار بود. دولتشاه برای سالیان دراز حاکم مقتدر غرب ایران به شمار می‏آمد. تحصیلات ابتدایی و متوسطه خویش را در زادگاهش به پایان رسانید و در سال ۱۳۲۶ خورشیدی در رشته حقوق دانشگاه تهران پذیرفته شد امّا پس از یکسال تحصیل در رشته حقوق، این رشته را ناتمام گذاشت و از ادامه تحصیل انصراف داد.

وی در شهریور ۱۳۲۷ به آمریکا سفر کرد و در دانشگاه برکلی کالیفرنیا واقع در نزدیکی سانفرانسیسکو به تحصیل تاریخ مشغول شد و با درجه BA در تاریخ به دریافت دانشنامه لیسانس نائل آمد. وی سپس عازم سوئیس شد و لیسانس تاریخ عمومی را از دانشگاه ادبیات ژنو دریافت نمود.

اسماعیل دولتشاهی در ۱۳۳۳ به پاریس رفته و با پیشنهاد موضوع پایان‏نامه دکترای خود، تحت عنوان اختلاف ایران و انگلیس بر سر هرات به تحصیل مشغول شده و در ۱۳۳۸ با اخذ دکتری به ایران برگشت.

پایان نامه او و اهمیت آن

پایان نامه دکترای دکتر دولتشاهی به لحاظ پرداختن به یک موضوع تاریخی اساسی و مهم، حائز اهمیت تلقی می‌شود. این پایان نامه که بخشهایی از آن، در فروردین و اردیبهشت سال ۱۳۴۵ و در شمارهای ۳ و ۴ دوره شانزدهم مجله ادبی سخن و تحت عنوان «سفارت فرّخ خان و عهدنامه پاریس» به چاپ رسیده‌است، در اصل به زبان فرانسه بوده‌است. دکتر دولتشاهی در این نوشته خویش، زمینه اختلاف میان دولت ایران و انگلیس بر سر هرات را، عهدنامه تجاری ترکمانچای می‏دانست که بر مبنای آن، ایران به روسیه حق می‏داد تا در هر شهری از شهرهای ایران که روس‏ها مایل باشند، کنسولگری به راه اندازند، کنسول بفرستند و کمپانی و تجارتخانه بنا کنند. روس‏ها در هرات نیز همین را از دولت ایران می‏خواستند ولی دولت انگلیس اجازه نمی‏داد، چون معتقد بود که منافع اقتصادی دولتش در هند به خطر می‏افتد. این مسائل به رو در روئی دو کشور در زمان فتحعلیشاه، محمدشاه و حتّی ناصرالدین شاه انجامید که منجر به امضاءِ عهدنامه پاریس در زمان صدارت میرزا آقاخان نوری گردید.

دولتشاهی بعد از این توضیحات اهمیت پایان نامه دکتری خود را استفاده از اسناد معتبر در انگلیس و دیگر کشورهای اروپائی ‏دانسته‌است. این پایان‏نامه با نظارت و مشاوره و راهنمائی پروفسور رُنُووَن، عضو آکادمی فرانسه و استاد وی در دانشگاه پاریس تدوین شده و با درجه «افتخار آمیز» که بالاترین درجه علمی پایان‏نامه‏ها در فرانسه می‌باشد، پذیرفته گردیده‌است.

پس از بازگشت به ایران

دکتر دولتشاهی پس از بازگشت به ایران، مدّتی سمت ریاست کتابخانه وزارت صنایع و معادن را یافت. وی همچنین همکاری خود را با دانشسرای‏عالی از سال ۱۳۴۰، با سمت دانشیاری آغاز نمود و در رشته تاریخ این دانشسرا به تدریس پرداخت. وی تدریس در مراکز آموزش عالی را تا سال‏های آخر عمر که به تدریس در دانشگاه آزاد اسلامی پرداخت، رها نکرد. دکتر دولتشاهی در سال ۱۳۴۵ به درجه استادی رسید و از همین سال در کنار دکتر محمّد جواد مشکور که در آن هنگام ریاست گروه تاریخ دانشسرای‏عالی را به عهده داشت، در سمت معاونت گروه به همکاری پرداخت و تا سال ۱۳۵۲ آن را ادامه داد. وی در سال ۱۳۵۸ مدیر گروه تاریخ دانشسرای‏عالی شد و در همین سال بنا به تقاضای خودش بازنشسته گردید.

دولتشاهی طی سالیان متمادی علاوه بر تعلیم دانشجویان، به کار تحقیق و ترجمه و تألیف نیز پرداخت و مدّتی در نگارش بخش تاریخ جهان که در سازمان چاپ کتب درسی تاریخ در دست تألیف بود، با استادانی چون دکتر عبدالحسین نوایی و دکتر محمدجواد مشکور همکاری داشت.

دکتر دولتشاهی با تأسیس گروه تاریخ دانشگاه آزاد اسلامی واحد شهرری، همکاری خود را با این دانشگاه آغاز و تا بهار ۱۳۸۰ در رشته تاریخ، واحد متون تخصصی زبان انگلیسی را تدریس کرد.

وی اهل شعر نیز بود و گاهی اشعاری می‏سرود و به مقتضای کلام از آنها بهره می‏برد. از وی مقالات متعددی در دوره‏های مختلف مجلّه ادبی سخن و ایران زمین و برخی مجلات و نشریات دیگر به یادگار باقی مانده‌است.

فرسایش جسمانی او در طول سالها کار و تلاش، باعث شد که وی در آخرین سالهای عمر برای حرکت از دو عصا استفاده نماید و سرانجام نیز دفتر زندگانی این استاد گرانقدر و مترجم نامدار، بدلیل فرسایش شدید جسمانی در بهمن ماه سال ۱۳۸۲ بسته شد. پیکر وی در بهشت زهرای تهران به خاک سپرده شد.

آثار

دکتر دولتشاهی در طی سالیان طولانی تدریس خود در مراکز آموزش عالی، کتابها و مقالات متعددی در زمینه تاریخ و ادبیات جهان تألیف و ترجمه نمود. وی مترجمی زبردست و صادق بود و عمدهٔ شهرت او نزد اهل کتاب به خاطر ترجمه‌هایش می‌باشد. از جمله آثار منتشر شده وی می‏توان به موارد ذیل اشاره کرد:

تألیفات

۱. تاریخ ایران سال اوّل دانشسراهای راهنمایی تحصیلی علوم انسانی، (با همکاری دکتر محمدجواد مشکور)، تهران، آموزش و پرورش، ۱۳۵۶، ۱۳۵۷.

۲. تاریخ ایران سال دوم دانشسراهای راهنمایی تحصیلی علوم انسانی، (با همکاری دکتر محمدجواد مشکور)، تهران، آموزش و پرورش، ۱۳۵۶، ۱۳۵۷.

۳. تاریخ ایران سال دوم دانشسراهای مقدّماتی، تهران، آموزش و پرورش، ۱۳۵۶،۱۳۵۷.

۴. کلّیات تاریخ عمومی از کنگره وین تا جنگ جهانی دوم.

۵. تاریخ قدیم.

۶. تاریخ تمدن

۷. کتاب درسی تاریخ، دوره نظام جدید متوسطه با همکاری دکتر محمد جواد مشکور

ترجمه‌ها

ترجمه‏های وی عبارتند از:

۱. اسلام، اثر دومینیک سوردل، تهران، سازمان کتاب‏های جیبی، ۱۳۴۱.

۲. انقراض سلسله صفویه، اثر لارنس لکهارت، تهران، بنگاه ترجمه و نشر کتاب، ۱۳۴۴ (این اثر بارها تجدید چاپ شد).

۳. هجوم افغان و زوال دولت صفوی، اثر جونس هنوی، تهران، انتشارات یزدان، ۱۳۶۸.

۴. زندگی نادرشاه، اثر جونس هنوی، تهران، انتشارات ترجمه و نشر کتاب، ۱۳۴۶.

۵. محاکمه‏‌های نهرو، اثر رام گوپال، تهران، بوف، ۱۳۵۰.

۶. طوفان، اثر ویلیام شکسپیر، ترجمه اسماعیل دولتشاهی و عبدالعلی دستغیب، تهران، بدیع، ۱۳۷۴.

۷. تاریخ فرهنگ چین، اثر جرالد فیتس (فیتز جرالد) و چارلز پاتریک، تهران، انتشارات علمی و فرهنگی، ۱۳۶۵.

۸. مسکو و ریشه‏های فرهنگ روسی، اثر آرتو ویس، بنگاه ترجمه و نشر کتاب، چ اوّل ۱۳۵۱، چ دوم ۱۳۶۵.

۹. بغداد (چند مقاله در تاریخ و جغرافیای تاریخی)، اثر عبدالعزیز دوری، ترجمه اسماعیل دولتشاهی و ایرج پروشانی، تهران، بنیاد دایرة‏المعارف اسلامی، ۱۳۷۵.

۱۰. تعالیم مولوی، اثر هنری وینفیلد، تهران، آوا، ۱۳۶۳.

۱۱. تاریخ باستان (از دوران پیش از تاریخ تا مرگ یوستی نیانوس)، اثر چارلز الکساندر رابینسن، تهران، سازمان انتشارات آموزش انقلاب اسلامی، ۱۳۷۰.

۱۲. تاریخ تمدّن (عصر ناپلئون)، اثر ویل دورانت، ترجمه اسماعیل دولتشاهی و علی اصغر بهرام بیگی، تهران، علمی و فرهنگی، ۱۳۷۴.

۱۳. تاریخ تمدّن (آغاز عصر خرد)، اثر ویل دورانت.

۱۴. تاریخ قرون وسطی، اثر برانیت.

۱۵. طولانی‏ترین روز (رمان تاریخی)، اثر کرنلیوس.

برخی از مقالات

مقالات گوناگونی از دکتر دولتشاهی به یادگار مانده که بیشتر آنها، در دوره‏های مختلف مجله ادبی سخن چاپ شده‌است. برخی از این مقالات عبارتند از:

۱. گفتاری دربارهٔ هنر دوره هخامنشی (تألیف)، سخن، ۱۵:۱۰۰۴ـ۱۰۱۰.

۲. روابط ایران و هلند در دوره صفویه (تألیف)، سخن، ۱۴:۴۴۳ـ۴۵۰.

۳. ایران و جنگ کریمه (تألیف)، سخن، ۱۴:۲۶۸ـ۲۷۵.

۴. سفارت فرّخ خان و عهدنامه پاریس (تألیف)، سخن، ۱۶:۲۳۹ـ۲۴۹، ۳۴۵ـ۳۵۴.

۵. سیاست روس و انگلیس در ایران در اواخر سلطنت فتحعلی‏شاه (تألیف)، سخن، ۱۴۷:۵۳۹ـ۵۴۴.

۶. محمّدشاه و هرات (نامه‏های تاریخی) (تألیف)، سخن، ۱۴:ص ۱۵۱ـ۱۵۳.

۷. مطلبی مجهول در تاریخ سیاسی ایران (تألیف)، سخن،۱۵:ص ۶۰۹ـ۶۱۳.

۸. ناصرالدّین شاه و انگلیسی‏ها و مسئله هرات (تألیف)، سخن، ۱۵:۲۷۰ـ۲۷۶.

۹. نامه‏ای منتشر نشده از قائم مقام (تألیف)، راهنمای کتاب،۵:۲۱۳ـ۲۱۵.

۱۰. نامه‏های تاریخی (تیرگی روابط ایران و انگلیس در زمان ناصرالدّین شاه) (تألیف)، سخن، ۱۴:۴۹ـ۵۷.

۱۱. ایران در زمان صفویه (تألیف)، کتابنمای ایران، تهران، ۱۳۶۶، ص ۳۸۱ـ۳۸۴.

۱۲. روابط ایران و آلمان (تألیف)، ایران زمین، ۱ (۱۳۶۰)، ش ۲، ص ۸۸ـ۹۴.

۱۳. اختلاف ایران و انگلیس بر سر هرات (تألیف)، تحقیق و بررسی توس، تهران، ۱۳۶۹، ص ۱۳۵ـ۱۹۰.

۱۴. روابط ایران و آلمان در زمان ناصرالدّین شاه (تألیف)، ایران زمین، ۱ (۱۳۶۰)، ش ۱، ص ۷۱ـ۸۴.

۱۵. عزل و محاکمه وزیر شاه سلطان حسین (تألیف)، سخن، ۱۷: ۱۵۵ـ۱۶۶.

۱۶. مجموعه اسناد و مدارک فرّخ خان امین‏الدّوله (تألیف)، [به کوشش کریم اصفهانیان و قدرت اللّه‏ روشنی] سخن، ۱۷: ۱۱۶۱ـ۱۱۶۴.

۱۷. ورود ترکان به سرزمین‏های اسلامی (تألیف)، سخن ۲۳ (۲/۱۳۵۳):۶۰۰ـ۶۰۸،۷۳۰ـ۷۲۰.

۱۸. روابط ایران و آلمان در زمان ناصرالدّین شاه (ترجمه)، سخن، ۲۶ (۱۳۵۶): ۱۲ـ۲۴،۱۵۷ـ۱۶۸.

۱۹. واقعه رژی (ترجمه)، اثر نیکی کودی، سخن، ۲۳ (۳/۱۳۵۲): ۱۰۸۱ـ۱۰۹۲،۱۲۲۳ـ۱۲۳۳.

۲۰. گفتگویی دربارهٔ هنر ایران (مصاحبه با گیرشمن) (ترجمه)، اثر رومن‏گیرشمن، سخن، ۱۲:۱۱۷۰ـ۱۱۸۱.

۲۱. تکامل تاریخ نگاری در ایران (ترجمه)، اثر برتولد اشپولر، ترجمه اسماعیل دولتشاهی و کریم کریم پور، سخن، ۲۳ (۳/۱۳۵۲): ۲۱۱ـ۲۲۰.

۲۲. آثار جوینی و رشیدالدّین به عنوان منابع تاریخ مغول (ترجمه)، اثر جی بویل، سخن ۲۳ (۳/۱۳۵۲): ۵۰۷ـ۵۱۲.

۲۳. بررسی منابع تاریخی مربوط به دوره سلجوقی (ترجمه)، اثر کلود کاهن، ترجمه اسماعیل دولتشاهی و غلامرضا همایون، سخن، ۲۳ (۳/۱۳۵۲): ۲۷۶ـ۲۸۸،۳۹۶ـ۳۸۳.

۲۴. ملاقات سفیر پطر کبیر با شاه سلطان حسین (ترجمه)، اثر ولینسکی، سخن ۲۶ (۱۳۵۶): ۴۱۱ـ۴۲۱.

دربارهٔ او

ناصر افشارفر که از دانشجویان به استادی رسیدهٔ دکتر دولتشاهی است، در مورد وی می‌نویسد:

او آموزگاری صبور و دلسوز برای همه آموزگاران که سرنوشت علمی دانش‏آموزان ایران را به عهده داشتند، بود. نه این ادعای راقم سطور باشد، بل نظر همه کسانی است که معاشر، همدم و فخر شاگردی وی را داشته‏ اند. دکتر اسماعیل دولتشاهی محجوب و بی‏ ادعا بود. کمتر در مورد مسائل تاریخی یا زندگی روزمره حکمی صادر می‏کرد. او همیشه نظریات موافق و مخالف را در کنار هم می‏گذاشت و دوست داشت که دانشجویانش خود قضاوت کنند نه آنکه او حکمی صادر و دیگران را موظف به اجرایش نماید. در طی سال‏های متمادی که شاگردش بودم، هرگز او را مبلّغ نظر یا اندیشه‏ای خاص ندیدم مگر مطرح کردن آن اندیشه. قضاوت نهائی در مورد هر نظریه با خود دانشجو بود.

دکتر دولتشاهی فقط معلم دبیران کشور نبود، بلکه به واقع آموزگار همه آموزگاران کشور طی دو نسل به شمار می‏رفت. زیرا در زمان تصدی دکتر عبدالحسین نوائی در سازمان چاپ کتب درسی تاریخ و گروه تاریخ این سازمان از دکتر دولتشاهی و مرحوم دکتر محمدجواد مشکور جهت تنظیم و تدوین و نگارش کتاب تاریخ برای دانشسراهای کشور اعم از مقدماتی و راهنمائی دعوت به عمل آمد. در تمام این کتب دکتر دولتشاهی نگارش بخش تاریخ جهان و دکتر محمدجواد مشکور قسمت تاریخ ایران را به عهده گرفتند.

دکتر دولتشاهی علاوه بر مورّخی دقیق و محقّقی جستجوگر، مترجمی صادق و ادب دوست بود. معاشر نویسندگان و دوستدار آثار ایشان بود و او انسانی قانع و منیع الطبع بود. وقتی برای چندمین بار کتاب انقراض سلسله صفویه دکتر لاکهارت چاپ می‏شد او که مترجمش به شمار می‏آمد اطلاعی نداشت و ناشر حتّی چند نسخه‏ای هم به رسم هدیه برای وی بود. خودش می‏گفت: پی‏گیری این قضایا نیاز بنیه جسمانی دارد. در عین حال خوشحالم که این کتاب مجددا چاپ شده‌است. در میان کتابهای ترجمه ایشان با آثاری چون طوفان شکسپیر روبرو می‏شویم. او شعر می‏گفت و اشعارش را در آخرین روزهای عمر جمع آوری می‏کرد.

نمونه‌هایی از اشعار

دو قطعه شعر ذیل که دکتر دولتشاهی آنها را یرای یکی از شاگردانش خوانده و به گفته خود او، مصداق حال و حدیث نفس وی می‌باشد، به عنوان نمونه‌ای از اشعار چاپ نشدهٔ وی در اینجا ذکر می‌شود:

شیر پیر

شنیدم یکی شیر در بیشه‏ای

نبودش به جز صید اندیشه‏ای

پس از چندی آن شیر نخجیرگیر

شد از گردش سال و ایّام پیر

دل آزرده زیر درختی نشست

لب از نعره و دیده از صید بست

غزالی در آن ناحیت لانه داشت

که آن شیر را سر به سر می‏گذاشت

شبی گفتش ای شیر پولاد تن

چرا هیچ حمله نیاری به من

نبینی تو پای ظریف مرا

تن ناتوان و ضعیف مرا

ز گفتار او شیر شد بس خجل

برآورد آهی غم افزا ز دل

بدو گفت: ای نازک اندام یار

بیا دست از این شیر غمگین بدار

گرفتم که روزی شکارت کنم؟

چو دندان ندارم چه کارت کنم؟

سقراط و همسرش

شنیدم که سقراط نیکو سرشت

زنی داشت مانند ابلیس زشت

شبی بانگ بر وی زد آن پیرزن

نگفت آن خردمند دانا سخن

زن از جای جست و با التهاب

برویش فرو ریخت طشتی پر آب

چنین گفت داننده پیر خرد

که باران پس از برق و تندر رسد

منابع

• مجله نامه انجمن، شماره ۱۲، زمستان ۱۳۸۲، یادبود درگذشتگان
• مجله آئینه میراث، شماره ۲۳، مقاله: آموزگار آموزگاران (در سوگ دکتر اسمعیل دولتشاهی)، نوشته: ناصر افشارفر
• ویکی پدیا

کتاب «سکه‌های مسی ایران، فلوس دوره‌های صفوی تا قاجار» ترجمه و تالیف بهرام علاءالدینی، به دو زبان فارسی و انگلیسی، بیش از 300 سکه این دوره‌های تاریخی را همراه با عکس و توضیح معرفی کرده است.

نقد و بررسی کتاب «اسلام ایرانی» با حضور کریم مجتهدی، داریوش شایگان، غلامرضا اعوانی و ان‌شاءالله رحمتی در نشست هفتگی شهر کتاب روز سه‌شنبه 24 بهمن ساعت 16:30 برگزار می‌شود.

14بهمن سالروز درگذشت عباس زریاب‌خویی استاد فلسفه، تاریخدان و کتاب‌شناس نامدار ایرانی است. کتاب «تاریخ فلسفه»، «لذات فلسفه» و ترجمه زریاب از کتاب «ایرانیان و عرب‌ها» تالیف «نلدکه»، درخور یادآوری است، این کتاب یکی از منابع اساسی تحلیل تاریخ ایران در روزگار ساسانیان به‌شمار می‌رود.



بیوگرافی پروفسور آرتور اپهام پوپ

آرتور اپهام پوپ به سال1881.م در شهر فوئينكس ايالت روآيلند امريكا به دنيا آمد. وي تحصيلاتش را در دانشگاه «براون» به سال1906 با گواهينامه B.A (مخفف Bachelor of Arts: كارشناسي علوم انساني) و M.A (مخفف Master of Arts: كارشناسي ارشد علوم انساني) به پايان رسانيد.

وي از سال1907 تا 1908 در دانشگاه كوزل به مطالعه پرداخت و از 1909 تا 1911 در دانشگاه هاروارد به تكميل مطالعات خود در رشته باستان‌شناسي و معماري مبادرت نمود. از سال 1911 تا 1917 با سمت دانشيار در دانشگاه كاليفرنيا به تدريس پرداخت و از آن زمان، به مطالعه و نشر مقالات علمي خود درباره هنر و باستان‌شناسي ايران همت گماشت.

پوپ در سال1923 به مديريت موزه لژيون دونور سانفرانسيسكو انتخاب گشت و از 1924 تا 1932 مشاور و موزه‌دار هنري موسسه شيكاگو بود.

پوپ از 1925 به بعد، به‌عنوان مشاور افتخاري هنرهاي ايراني در خدمت دولت ايران فعاليت مي‌كرد. وي همچنين به‌عنوان مشاور هنر ايراني موزه پنسيلوانيا انتخاب شد. او از سال 1925 سرپرستي بيست هيات اعزامي علمي در ايران را به‌عهده داشت و به همراه همسرش دكتر فيليس آكرمن (پژوهشگر در حوزه هنر، به‌ويژه در زمينه شمايل‌نگاري و منسوجات ايران و صاحب‌ تاليفاتي درخصوص تاريخ ايران) بامسافرتهاي متعدد به شهرهاي ايران،درباره هنرايراني تحقيقات فراواني انجام داد. پروفسورپوپ از سال 1925 تا 1935،مشاورهنراسلامي د رشيكاگو بود و در سال 1926 ازسوي دولت ايران، براي طراحي و ايجاد غرفه ايران در نمايشگاه هنر ايراني در فيلادلفيا انتخاب شد.

او در سال 1931، نمايشگاه صنايع ايران را در لندن و سپس در لنينگراد و مسكو برگزار كرد. اندكي بعد، وي با تاسيس موسسه امريكايي هنر و باستان‌شناسي ايران در شهر نيويورك، پروژه عكسبرداري از اشيا و اماكن هنري ايران را آغاز نمود.

در دهه1930.م به‌دنبال بركناري عده‌اي از خبرگان بنام تاريخ تمدن آسيا از دانشگاههاي اروپا توسط نازيها، پوپ مدرسه مطالعات آسيايي را تاسيس كرد و با جذب اين متخصصان و براساس نگرش خويش از يكپارچگي آسيا، اين مدرسه را وسعت بخشيد. در نظر او اين يكپارچگي به معناي ارتباط فرهنگهاي گوناگون آسيا از نظر مفاهيم هنري و مذهبي بود. اين موسسه با برخورداري از متخصصاني در زمينه آشورشناسي، اسلام‌شناسي، ايران‌شناسي، نژادشناسي، فلسفه، زبان‌شناسي،‌ اقتصاد، جامعه‌شناسي (به‌ويژه در حوزه خاورميانه و آسيا) و آموزش زبان سانسكريت، عربي، عبري، فارسي (باستان و جديد)، حبشي، چيني، تبتي و ويتنامي، توانست به موسسه‌اي با مجوز صدور مدارج بالاي علمي تبديل شود. كثرت مطالعات آسيايي دهه 1960.م در امريكا، درواقع مديون انگيزه‌اي بود كه پوپ آن را ايجاد كرد.

مدرسه و موسسه امريكايي هنر و باستان‌شناسي ايران، به‌تدريج توسعه يافت و از سال 1947.م به «موسسه آسيايي» تبديل شد. اين موسسه در سال 1345.ش به دعوت دولت ايران، از امريكا به ايران (شيراز) منتقل شد و زيرمجموعه دانشگاه شیراز قرار گرفت.

پس از آن بود كه پوپ و آكرمن به‌طوركامل در ايران استقرار يافتند. اين موسسه در نارنجستان، از موروثات قوام‌الملك شيرازي، مستقر شد. بخشي از فعاليت اين موسسه، در ايران، حمايت از باستان‌شناساني بود كه براي كاوش به ايران مي‌آمدند. پوپ مجله «پژوهشنامه موسسه آسيايي» را نيز در اين مدت تاسيس كرد.

وزارت فرهنگ نشان علمي درجه اول را به او اعطا كرد و انجمن آثار ملي، پوپ را به عضويت وابسته خود برگزيد. دانشگاه تهران نيز ــ كه پوپ در آنجا استاد افتخاري هنر ايرانيان بود ــ به وي دكتراي افتخاري اعطا كرد.

«موسسه آسيايي» پس از انقلاب اسلامي ايران منحل شد. آرشيو بزرگ عكسهايي كه پوپ طي سالها فراهم آورده بود، اكنون در موزه نارنجستان (شيراز) نگهداري مي‌شوند. شماري از اين عكسها نيز در كتابخانه ملي ايران قرار دارند. مجموعه‌اي از پارچه‌ها، فرشهاي كهن و آثار عتيقه ايران و جهان كه او گردآورده بود، اكنون در موزه نارنجستان هستند. كتابخانه پوپ شامل كتابهاي بسياري درباره تاريخ، باستان‌شناسي، هنر و زبانهاي ايراني، هم‌اكنون در كتابخانه ميرزاي شيرازي دانشگاه شيراز، به شكل مجموعه‌اي مستقل تحت‌عنوان «مجموعه ايران‌شناسي پروفسور پوپ» نگهداري مي‌شود.

چارلز موريتز، نويسنده امريكايي، در كتاب بيست جلدي‌اش تحت عنوان Current Biography (بيوگرافي جاري) كه به شرح زندگي و فعاليت چهره‌هاي علمي، سياسي، ورزشي و... ايالات‌متحده امريكا مي‌پردازد، اطلاعات ديگري از زندگي دكتر پوپ به‌دست مي‌دهد. وي در مورد پوپ مي‌نويسد:

«... پوپ در سال1918 به همكاري با عضو مهم غيرنظامي ستاد دفاع عمومي جنگ پرداخت و در طرحي راجع‌به بررسي نحوه تشويق براي بالابردن كيفيت فعاليتهاي افسران، مشاركت نمود... وي در 1919 به‌عنوان مشاور هنر ايراني در موزه‌ها و مجموعه‌هاي شخصي برگزيده شد. او به‌زودي دريافت كه فعاليتش به‌عنوان مبلّغ فرشهاي ايراني، درآمدش را پنج‌برابر حقوق پروفسوري‌اش افزايش مي‌دهد. پوپ بعد از ازدواج با فيليس آكرمن در ژوئن1920 به فعاليت در زمينه خدمات مشاوره‌اي شخصي پرداخت.

همسر او دكتر آكرمن نيز در زمينه ايران‌شناسي و شناخت هنر نساجي و فرشِ ديگر كشورها، استاد بود. آكرمن نيز مانند شوهرش از 1923 تا 1924 به‌عنوان راهنماي موزه هنر شيكاگو، فعاليت مي‌نمود. پوپ براي مدت ده‌سال تا سال1934 راهنماي انستيتوي هنر شيكاگو در زمينه هنرهاي دوره اسلامي بوده است. وي در 1925 به همراه همسرش، سفري طولاني را جهت بررسي هنر و آثار باستاني روسيه (قفقاز) و ايران، به اين دو كشور آغاز نمود. او اولين كتابش موسوم به هنر ايراني را چاپ نمود... درآمد پوپ از راه مشاوره در زمينه فروش اشياي تاريخي ايراني به‌دست مي‌آمد. او حدود ده‌هزار عكس از معماري ايران گرفت و اين عكسها را در پايتخت كشورهاي اروپايي، موزه‌هاي امريكايي و مجموعه‌هاي هنري به نمايش گذاشت.

او نمايشگاه هنر ايراني را در كاخ برلينگتن لندن، تحت نظارت اسمي شاه ايران و پادشاه بريتانيا، در سال1931 برگزار نمود. در سال1940 در نمايشگاه ايران كه در شهر نيويورك تشكيل داد، دوهزاروهشتصد اثر فرهنگي و باستاني ايران را كه ميليونها دلار ارزش داشتند، به معرض تماشا گذاشت. هزينه چاپ كتاب او راجع‌به تاريخ معماري ايران كه شامل پنج‌هزار تصوير است، بالغ بر سي‌وچهارهزار دلار بود... بعد از سقوط فرانسه به دست آلمان در جنگ‌جهاني‌ دوم، پوپ از طرف دولت امريكا در راس كميته‌اي قرار گرفت كه وظيفه‌ آن تهيه برنامه‌ها و راهكارهايي جهت بالابردن روحيه عمومي مردم و ارائه آن به هيات دولت امريكا بود.

ضمنا در همان زمان جنگ جهاني‌ دوم، پوپ برنامه‌هايي به چند زبان در راديو امريكا اجرا مي‌كرد و چند ماموريت محرمانه براي نهادهاي نظامي امريكا انجام داد... پروفسور پوپ معاون رئيس شوراي ملي دوستي امريكا و شوروي (پيشين) و عضو هيات امناي انستيتوي امريكايي روسي بود. در1947 داراييهاي انستيتوي پوپ، بيست‌وپنج برابر شده بود [دقت كنيد، بخش اعظم اين ثروت را از راه غارت و فروش آثار باستاني ايران به‌دست آورد]. هيات امناي اين موسسه، پنج سفير سابق امريكا، يك سناتور و دو ژنرال بودند. اين موسسه با بيست معلم تمام‌وقت و بيست معلم پاره‌وقت، به تربيت دانش‌آموز مي‌پرداخت.

. پوپ فردي است فعال [اين مطالب در زمان حيات پوپ نوشته شده‌اند]، با موهاي خاكستري و خوش‌صحبت. پنج‌ گربه ايراني دارد و خانه‌اش پر از اشياي هنري ايراني است. پيانو مي‌نوازد و سرگرمي‌اش عكاسي از معماري قرن هيجدهم و اوايل قرن نوزدهم است. وي به هيچ حزب و كليساي ‌خاصي وابسته نيست.»

اولين مسافرت پوپ به ايران و تاسيس انجمن فرهنگي ايران و امريكا

اولين مسافرت پوپ به ايران در فروردين1304 انجام گرفت. وي دراين‌زمان به‌عنوان كارشناس و رايزن موسسه هنري شيكاگو فعاليت مي‌نمود. هدف پوپ از اين مسافرت، ديدار و آشنايي با آثار باستاني ايران و ترغيب بزرگان دولت جهت اقدام به بررسي و كشف آثار تاريخي و هنري ايران بود.

وي در اين سفر، سخنراني مبسوطي ايراد نمود كه بخشي از سخنانش چنين است:

«هنر ايراني، بزرگترين سرمايه اين كشور است؛ زيرا نه‌فقط ثروت و حيثيت براي آن به‌وجود آورده، بلكه در هر دوره و هرجا براي ايران دوستان زيادي ايجاد كرده است و امروز هيچ مملكت متمدني نيست كه مجموعه‌هايي از آثار هنري ايران را نداشته باشد... تنها ايران كه در ايجاد هنرهاي اسلامي، مادر و نيروي الهام‌بخش بوده، هنوز بدون مجموعه مهمي از بهترين كارهاي بزرگ خود مي‌باشد. با وجود صدور بي‌اندازه زياد كارهاي هنري بزرگ از ايران به تمام جهان، باز هم كارهاي بزرگ عالي در ايران در دل خاك وجود دارند كه هنوز به‌دست نيامده‌اند.»

مرگ و دفن دكتر پوپ

پروفسور پوپ طي چهارمين «كنگره جهاني هنر و باستان‌شناسي» از محمدرضا پهلوي اجازه گرفت تا پس از مرگش، جنازه او (پوپ) را به ايران حمل نموده و در اصفهان به خاك سپارند و شاه ايران نيز اين اجازه را صادر نمود.

باغ شهرداري اصفهان در كنار زاينده‌رود در مشرق پل‌خواجو با موافقت پروفسور پوپ تعيين شد و نقشه آرامگاه را طبق تمايل او، سناتور مهندس فروغي (فرزند ذكاءالملك) در خرداد 1348 تهيه كرد و آرامگاه، توسط انجمن آثار ملي در ايران به سال1349 ساخته شد. پوپ در مورد علت انتخاب اصفهان جهت بناي آرامگاهش مي‌نويسد: «اصفهان مورد عشق من است. در آنجا مهمترين كارهاي خود را انجام داده‌ام. منظور عمده من از انتخاب آخرين منزل در اصفهان، اين است كه به مردم ايران نشان داده شود انديشمندان بزرگ و هنرمندان و سخنوران و رهبران خلاق و دانشمندان آنها، چنان اوصاف و خصائلي دارند كه باعث ژرف‌ترين ستايش متفكرين مشابه ساير كشورها است تا كه ابراز حقگذاري و اخلاص آنها تنها زباني نباشد و به زائراني كه بدانجا مي‌آيند، ثابت كنند اگر كسي در ايران به خاك سپرده شده، به اين علت نيست كه تصادفا در آنجا جهان را به‌درود گفته بلكه در اثر اعتقاد راسخ به مقدس‌بودن آن سرزمين است و براي كساني كه به مقام معنوي ايران پي‌برده‌اند، مزيت و افتخاري است كه ايران را آخرين منزل خود قرار داده‌اند تا بدين‌وسيله، ايمان خود را به سرزمين و مردان بزرگ آن و آينده باافتخاري كه براي آن پيشگويي مي‌كنند، ابراز دارند.»

دكتر عيسي صديق (وزير فرهنگ و سناتور وقت) در خاطراتش مي‌گويد: «پوپ براي متن سنگ قبرش اشعار و نوشته‌هايي به لاتين مي‌فرستاد و من مخالفت مي‌نمودم كه مردم ايران معناي چنين نوشته‌ها و اشعاري را نمي‌فهمند. عاقبت چون متن مذكور را نوشت و براي من فرستاد، همين متن را مناسب براي حك‌شدن بر روي سنگ قبر يافتم و از آقاي جلال‌الدين همايي استاد دانشگاه تقاضا كردم متن مذكور را به زبان نظم درآورد. ايشان قبول نموده و قطعه‌اي عالي سرودند كه بر روي سنگ قبر نوشته شد.»

عاقبت پروفسور پوپ در سال1969.م (هشتم شهريور1348) به سن هشتادوهشت‌سالگي درحالي‌كه رياست افتخاري «موسسه آسيا» در شيراز را به‌عهده داشت، درگذشت. جنازه‌ وي با احترامات خاص به اصفهان منتقل گرديد و در آرامگاه ازپيش‌ساخته‌شده‌اش به خاك سپرده شد. در سال1355 دكتر آكرمن همسر پوپ نيز درگذشت و جنازه او هم در كنار شوهرش دفن گرديد.

آشنايي با كتابهاي پوپ

دكتر آرتور پوپ درباره هنر و معماري ايران كتبي چند تاليف نموده كه به‌طور خلاصه معرفي مي‌شوند:

1ــ «معماري ايران».18 در اين كتاب، تصاويري از هنر ايران مربوط به نخستين تمدنها تا دوره صفويان ديده مي‌شود.

2ــ «شاهكارهاي هنر ايران».19 در اين كتاب، هنر ايران پيش از تاريخ در زمينه صنايعي چون: ساخت اشياي سفالي، مفرغي، نقره‌اي و فلزي، گچ‌بري، نقاشي، سنگ‌تراشي، منبت‌كاري، كتاب‌سازي، جلد‌سازي، تذهيب و قالي‌بافي همراه با ارائه تصاوير مورد بحث و بررسي قرار گرفته است.

3ــ «سفالگري ابتدايي ايران».20 در اين كتاب، تصاويري از هنر سفالگري ديده مي‌شود.

4ــ «آشنايي با مينياتورهاي ايران».21 اين كتاب، حاوي تصاوير جالب و جذابي از سبكها و دوره‌هاي مختلف مينياتوري در ايران است.

5ــ «سير و صور نقاشي ايران».22 كتاب، مصور به نقاشيهاي ايراني است.

6ــ «معماري ايران، پيروزي شكل و رنگ».23 اين كتاب، حاوي تصاوير و توضيحاتي در مورد معماري ايران از تخت‌جمشيد تا اواخر دوره صفويه مي‌باشد.

7ــ «هنر ايران در گذشته و آينده».24 در اين كتاب، متن سخنراني مبسوط دكتر پوپ، همراه با توضيحات كوتاهي از زندگي و مرگ وي، به چاپ رسيده است.

8ــ A Survey of Persian Art (بررسي هنر ايران):25 بزرگترين كتاب دكتر پوپ در شانزده جلد و از قرار معلوم جامع‌ترين مرجع و ماخذ درباره هنر ايراني است. پوپ اين كتاب را كه داراي دويست كليشه بزرگ و هزاروپانصد عكس سياه و سفيد و سيصدوپنجاه نقشه و هشتاد فصل مي‌باشد به كمك شصت‌وپنج نفر از اشخاص زبردست و متخصص در مدت هشت‌سال فراهم آورده و در سال1317 به چاپ رسانيده است. 

منبع:mahan.sums.ac.ir

	تاريخ سياسي و اجتماعي ايران: از مرگ تيمور تا مرگ شاه عباس
	ايران - تاريخ - صفويان، 1148 - 907 ق ايران - تاريخ - مغولان و ايلخانان، 756 - 616 ق.
	نويسنده:ابوالقاسم طاهري
	شركت انتشارات علمي و فرهنگي
	504 صفحه - رقعي (شوميز) - چاپ 5- 2000 نسخه 1 -263-445-964
	964-445-263-1
	تاريخ نشر:24/03/84
	قيمت پشت جلد :32000 ريال

 منبع : خانه کتاب

اسامی برخی تاریخ‌نویسان معاصر

• ناظم‌الاسلام کرمانی
• مجدالاسلام کرمانی
• احمد کسروی (تاریخ مشروطه و تاریخ مذهب تشیع)
• حسن پیرنیا (تاریخ ایران باستان)
• سعید نفیسی
• عباس اقبال آشتیانی

• ملک‌الشعرای بهار
• فریدون آدمیت (تاریخ دوره قاجار)
• مهدی بامداد
• ذبیح‌الله صفا (تاریخ ادبیات)
• حسین سعادت نوری (تاریخ دوره قاجار)
• حسن معاصر کرمانی (مجموعه سه جلدی تاریخ استقرار مشروطیت و آثار متعدد دیگر)
• اسماعیل رائین
• محمدامین ریاحی
• ابراهیم صفایی
• احمد خان ملک ساسانی
• محمداسماعیل رضوانی (تاریخ معاصر و تاریخ مطبوعات)
• مورخ‌الدوله سپهر
• حسین مکی (تاریخ معاصر)
• حسین محبوبی اردکانی
• نصرالله فلسفی
• جهانگیر قائم‌مقامی
• مرتضی راوندی (تاریخ اجتماعی ایران)
• احسان یارشاطر
• عبدالهادی حائری
• همایون کاتوزیان (تاریخ معاصر و تاریخ قاجار)
• یرواند آبراهامیان (تاریخ معاصر)
• احمد اشرف (تاریخ اجتماعی ایران)
• ژانت آفاری (تاریخ معاصر، به‌ویژه مشروطه)
• آصف بیات (تاریخ معاصر، جنبش کارگری و تهیدستان شهری)
• حمید دباشی
• ماشالله آجودانی (تاریخ معاصر، به‌ویژه مشروطه)
• عباس امانت (تاریخ قاجار)
• سیروس غنی (تاریخ معاصر)
• کاوه بیات
• محمد ترکمان
• عبدالحسین نوائی
• محمدعلی موحد
• رضا شعبانی
• منصوره اتحادیه
• احمد اقتداری
• والنتین مقدم (تاریخ معاصر، جنبش چپ و جنبش زنان)
• عبدالرضا هوشنگ مهدوی
• محمدباقر وثوقی
• حسین محبوبی اردکانی
• خسرو شاکری (تاریخ معاصر، به ویژه چپ پیش از انقلاب)
• حمید شوکت (تاریخ معاصر، به ویژه چپ)
• سپهر ذبیح (تاریخ معاصر)
• باقر عاقلی
• مازیار بهروز (تاریخ چپ ایران)
• ایرج افشار
• هما ناطق
• رحیم رئیس‌نیا

 منبع : ویکی پدیا

 

عبدالرفیع حقیقت (زاده ۸ مرداد ۱۳۱۳ در سمنان) متخلص به رفیع، محقق، مورخ و شاعر معاصر ایرانی است.

وی در روز هشتم مرداد سال ۱۳۱۳ خورشیدی در شهر سمنان متولد شد.

تحصیلات ابتدایی و متوسطه را در سمنان به پایان رساند سپس مدت هفت سال از محضر شادروان آیت الله العظمی علامه محمد صالح حائری مازندرانی(سمنانی) از عالمان طراز اول عالم اسلام و صاحب کتاب نفیس حکمت بوعلی سینا که در سمنان مقیم بود به تحصیل علوم قدیمه و رجال بهره برد وبه اشاره ایشان مقدمات مطالب تاریخ سمنان را فراهم کرد. ابتدا در وزارت فرهنگ و هنر سپس در سازمان تامین اجتماعی و سرانجام در سازمان رادیو و تلویزیون ملی ایران دارای مشاغل متعدد بود و آخرین سمت سرپرست گروه تاریخ رادیو تلویزیون ملی بود (متن تحقیقی سریال سربداران را در این هنگام تهیه و جهت سناریوسازی به سازمان مذکور ارائه داد که بعدها به مرحله عمل در آمد)

تحصیلات عالی در رشته مدیریت اداری را در مدرسه عالی بازرگانی تهران و دوره‌های تخصصی تاریخ را در دانشگاه ادبیات دانشگاه تهران به پایان رساند و در سال ۱۹۹۱ (میلادی) (۱۳۷۰ خورشیدی) نیز از دانشگاه یو سی ال ای کشور آمریکا لوح دکترای تاریخ دریافت کرد.^[

وی از سال ۱۳۵۲ تا ۱۳۵۷ با مجله ادبی گوهر به مدیر مسئولی مرتضی کامران و سردبیری دکتر نصرت الله کاسمی از انتشارات بنیاد نیکوکاری نوریانی همکاری داشت و هفت سال سردبیری مجله ارمغان را بر عهده داشت و از سال ۱۳۵۶ تا ۱۳۶۹ خورشیدی مدت سیرده سال به سمت مدیر عامل شرکت مولفات و مترجمان ایران که با همکاری دانشمندان مشهور زمان همانند شادروان استاد دکتر ذبیح الله صفا، دکتر نصرت الله کاسمی، مهندس ناصح ناطق، دکتر عزت الله تیز انداز و غیره تشکیل شده بود انجام وظیفه نمود و در این مدت نزدیک به یکصد مجلد کتاب‌های تحقیقی ارزنده راانتشار داده‌است.

از سال ۱۳۵۷ خورشیدی با تاسیس موسسه‌های فرهنگی: آزاد اندیشان ایران، آفتاب حقیقت، موسسه پژوهشی و انتشاراتی کومش کار تالیف و چاپ و نشر کتاب‌های تحقیقاتی پیرامون تاریخ و فرهنگ و عرفان و هنر ایران را دنبال کرد.

در حال حاضر مدیریت موسسه پژوهشی و انتشاراتی کومش، دبیر انجمن ادبی آفتاب حقیقت، انجمن دانش پژوهان ایران، جمعیت سمنانیان مقیم مرکز، انجمن کومشی‌های مقیم تهران و مدیریت هیات موئلفان و مترجمان ایران را بر عهده دارد. وی همچنین صدها مقاله تحقیقی و سخنرانی‌های متعددی در کشورهای آمریکا و اروپا و آسیای مرکزی، قونیه، الجزایر، ترکمنستان و پاکستان به انجام رسانده‌است.

تالیفات

مقالات و اشعارش از سال ۱۳۳۶ خورشیدی در مجلات اطلاعات هفتگی، یغما، ارمغان، وحید، سخن، آینده و هلال پاکستان و غیره به چاپ رسیده و نخستین کتاب وی تاریخ سمنان در فروردین ۱۳۴۱ خورشیدی در تهران انتشار یافت و تاکنون تعداد آن به ۱۰۸ مجلد رسیده‌است.

از مهمترین آثار او تاریخ نهضت‌های ملی ایران در پنج جلد، تاریخ نهضت‌های فکری ایرانیان در ۱۱ جلد، تاریخ علوم و فلسفه ایرانی، تاریخ عرفان و عرفان ایرانی، نقش ایرانیان در تاریخ و تمدن جهان، نگین سخن شامل شیواترین آثار منظوم ادبیات پارسی در ۱۳ جلد و مجموعه‌های اشعار و کتابهای دیگر اشاره نمود. از دیگر آثار وی می‌توان به کتاب تاریخ سنگسر اشاره کرد که نگاه کاملی به تاریخ شهرستان مهدیشهر (سنگسر) دارد.

 منبع : ویکی پدیا

مورخ، محقق.
تولد: 1286.
درگذشت: 20 آذر 1366.
عباس پرویز، فرزند حسین پرویز (آزادیخواه عضو حزب دمكرات از سال 1327 ق. به بعد و از مؤسسان و مدیر كتابخانه‏ى تهران)؛ چندى در فرانسه تحصیل كرد. پس از بازگشت به ایران در سمت معلمى دبیرستان‏ها سال‏هاى دراز تدریس كرد و كتاب‏هاى درسى نوشت. وى از سال 1351 به مدت یك سال در مؤسسه‏ى انتشارات دانشگاه تهران به ویراستارى مشغول بود. فهرست تألیفات وى به شرح زیر است: تاریخ اروپا در قرون وسطى (1316)؛ تاریخ اروپا در قرون هفدهم و هیجدهم (براى پنجم ادبى، 1316)؛ تاریخ ایران در قرون نوزدهم و بیستم (1316)؛ تاریخ دو هزار و پانصد ساله‏ى ایران (1343)؛ جغرافیاى اقتصادى ایران و انگلیس و فرانسه و آلمان (1318)؛ از طاهریان تا مغول (1320)؛ فهرست تاریخ ایران (1326)؛ تاریخ دیالمه و غزنویان (1336)؛ تاریخ ایران بعد از اسلام تا عصر حاضر، (تاریخ روابط ایران با اروپاییان در دوران سلطنت صفویه و قاجاریه، تاریخ عمومى و اروپا از قرون وسطى تا پایان جنگ بین‏المللى اول، جغرافیاى اقتصادى عمومى ایران (براى سال ششم ادبى)؛ از عرب تا دیالمه؛ تاریخ تمدن جدید دنیا و ایران؛ سلاجقه و خوارزمشاهیان؛ قیام ایرانیان در راه تجدید مجد و عظمت ایران؛ كلیات جغرافیا (با همكارى نصرالله فلسفى و على‏اصغر شمیم). مقاله‏هایى از وى در نشریه‏ى «بررسیهاى تاریخى» به چاپ رسیده است.

منبع : راسخون

هفتمین شماره نشریه انجمن ایرانی تاریخ با عنوان «مطالعات تاریخ فرهنگی»، به مدیر مسئولی دکتر صادق آئینه وند و سردبیری دکتر علی محمد ولوی منتشر شد. این مجله دارای هفت مقاله است که ذیلاً چکیده آنان ارائه می شود.

جابربن یزید جعفی

و بررسی اتهام غلوّ درباره وی

دکتر عباس احمدوند

 سعید طاوسی مسرور

استادیار دانشگاه شهید بهشتی

دانشجوی دکتری تاریخ اسلام دانشگاه تهران

«ابومحمد جابربن یزید جعفی کوفی» (متوفی 128 ﻫ.ق)، از اصحاب نامدار امام محمدباقر و امام صادق (علیهما السلام) است. او از بزرگ‌ترین علمای شیعه‌ی امامیه بود و به رجعت اعتقاد داشت. به‌دلیل توجه جابر به بطون آیات و احادیث، که در برخی روایات و اقوال منقول از او نیز تصریح شده است، غالیان او را از پیشکسوتانِ خویش معرفی کرده‌اند. سوءاستفاده‌ی غالیان از نام و شخصیت وی باعث شده است برخی جابر جعفی را شبه‌غالی بدانند و او را از غالیانِ نیمه‌افراطی محسوب کنند. عده‌ای نیز او را به‌صراحت غالی معرفی کرده‌اند. حال آنکه با بررسی علل جرح وی نزد برخی رجالیانِ متقدمِ شیعه و با استناد به روایات وارده در مدح وی و اقوال فرقه‌نگاران متقدمِ شیعه در ردّ تهمت غلوّ از او، و نیز دقت در نوع روایات وی و توجه به امور باطنی در آنها که مستعد سوءاستفاده‌ی غلات است، می‌توان جابر جعفی را از اتهام غلوّ مبرّا دانست.

واژه های کلیدی: جابر جعفی، امام محمد باقرعلیه‌السلام، امام جعفرصادق علیه‌السلام، شیعه‌ی امامیه، رجعت، مهدویت، غلوّ، غالیان، کوفه.

پیشکش

و نقش آن در روابط ایران با کمپانی‌های هند شرقی در دوران صفوی

نزهت احمدی

 زهرا زارعیان جهرمی

استادیار دانشگاه الزهرا(س)

کارشناس ارشد تاریخ ایران

عصر صفویه از نظر رشد مناسبات بین‌المللی، یکی از دوره‌های مهمِ تاریخِ ایرانِ میانه است. در این دوره، علاوه بر تمایل بسیارِ حکومت صفوی برای ارتباط با دولت‌های غربی، این دولت‌ها هم به دلیل اوضاع پیش آمده در غرب، به شرق تمایل داشتند. این ارتباطات فقط سیاسی نبود، بلکه ایجاد روابط تجاری، به‌ویژه برای کمپانی‌های تجاریِ جدیدالتأسیس در شرق، اهمیت خاصی داشت. این کمپانی‌ها مایل به تجارت با ایران بودند. از این روی، برای پیشبرد امور تجاری خود مجبور به برقراری ارتباط با برخی مقامات درباری، همچون صدراعظم، مستوفی خاصه و شه‌بندرِ بندرعباس بودند. از آنجا که این افراد نقشی تعیین‌کننده در فعالیت‌های بازرگانی، به‌ویژه عقد قرارداد و کسب امتیازات داشتند، جلب نظرشان اهمیتی بسیار داشت. علاوه بر این، جلب حمایت حاکمان شهرهای قرار گرفته در مسیر تجارت، بسیار کارساز بود. در نتیجه، کمپانی‌ها از هر وسیله‌ای از جمله، پیش‌کش و رشوه سود می‌جستند تا حمایت این افراد را جلب و حتی رقبای خود را از دور خارج کنند.

در اینجا، این پرسش مطرح است که «پیشکش چه تأثیری در روابط میان کمپانی‌های هند شرقی و حکومت صفوی داشته است؟» بنابر قرائن، به نظر می‌رسد پیشکش و هدایا باعث نفوذ این کمپانی‌ها در ارکان دولت و در نتیجه، پیشرفت تجارت آنها با ایران می‌شد و بازار رقابت میان کمپانی‌ها را داغ‌تر می‌کرد. هر یک از کمپانی‌ها برای رسیدن به امیال خود، می‌کوشید پیشکشی مناسب‌تر هدیه دهد و افراد بیشتری را با خود همداستان کند.

در اینجا، کوشیده‌ایم از منابع غیر ایرانی ـ‌که البته بیشتر نیز به این موضوع پرداخته‌اند ـ استفاده کنیم. سپس با تحلیل مطالب، نقش و تأثیر این هدیه‌ها را در پیشبرد اهداف کمپانی‌ها در ایران روشن خواهیم ساخت.

واژه های کلیدی: ایران، کمپانی هند شرقی، تجارت، پیشکش، صفویه.

بازخوانی نیت مند اسناد در پژوهش های تاریخی

پیشنهاد مدلی دومتغیّره برای بازتفسیرِ رخدادهای تاریخ معاصر ایران

محسن خلیلی

دانشیارعلوم سیاسی دانشگاه فردوسی مشهد

سند به‌مثابه مادّه‌ی خام در گزارشِ رویدادهای تاریخی حضور دارد. گاهی فقط برای معطوف‌کردن متن به چشم‌نوازشدنِ استنادهای پی‌درپی از اسناد بهره می‌گیریم و گاهی که خود را به نگره‌ای پیشینی مجهّز ساخته‌ایم، از اسناد بهره می‌بریم. اگر سند را مادّه‌ی خامِ چندمنظوره بدانیم، کارویژه‌ی آن عبارت خواهد بود از: عاملِ میانجیِ جهشِ کیفی از کتابتِ وصف‌گونه به تبیینِ رویدادهای تاریخی. بایسته است‌ در بررسی رویدادها، با تکیه بر وصف و شرح، به بیان دالّی و تفهّمِ رویداد دست یازیم؛ این امر به کاربستِ شیوه‌های نوین پژوهش منوط است. در تفهّمِ رویدادهای تاریخی، اسناد، خودبه‌خود سخن نمی‌گویند، بلکه مؤلفه‌های پژوهشیِ کمک‌دهنده اسناد را به برون‌افکندنِ درون‌مایه‌های خود وادار می‌کنند. در روایت‌های وصف/ شرح‌گونه از رخدادهای تاریخی، اسناد ارزشی یکسان دارند؛ ولی در بیان‌های نگره‌مندانه‌ی تاریخی، از ارزش برخی سندها کاسته، و بر اهمیّت برخی دیگر افزوده می‌شود. نگارنده می‌کوشد با تکیه بر برخی از اسناد دوران قاجار، الگویی را در پژوهش‌های تاریخیِ مبتنیِ بر اسناد پیشنهاد دهد که به‌نظر می‌رسد ما را به حیطه‌ی درون‌نگریِ تاریخِ تحوّلات ایرانِ معاصر رهنمون خواهد ساخت.

واژه های کلیدی: پژوهش تاریخی، اسناد، الگوی تحلیل اسناد، تاریخ معاصر ایران.

شکل‌گیری و عملکرد انجمن بلدیّه اصفهان

در دوره‌ی اول مجلس شورای ملی

حجت فلاح توتکار

 محمد بیطرفان

استادیار تاریخ دانشگاه بین‌المللی امام خمینی قزوین

دانشجوی کارشناسی ‌ارشد تاریخ دانشگاه بین‌المللی امام‌خمینی قزوین

در پی انقلاب مشروطه، زمینه‌ی حضور مردم در ساماندهی قلمروهای اجتماعی، سیاسی و اقتصادی فراهم شد. توده‌ی مردم بعد از قرن‌ها تحمل استبداد، زمینه‌ی حضور و مشارکت خود را در تعیین سرنوشت خویش فراهم آوردند. همین امر، زمینه‌های فوق‌العاده‌ای را برای احساسِ ضرورت ِتدوینِ قانون بلدیه از سوی نمایندگان مجلس شورای ملی فراهم آورد. با تصویب و توشیح قانون بلدی در 20 ربیع‌الثانی 1325 برخی شهرهای ایران انجمن بلدیّه تشکیل دادند. یکی از این شهرها اصفهان بود. انجمن بلدیّه‌ی اصفهان توانست برخی فعالیت‌های عام‌المنفعه‌ی شهری را مثل حفظ بهداشت و نظافت شهری، اعلام نرخ ارزاق، مقابله با کم‌فروشی و گران‌فروشی، مرمت آثار تاریخی، روشنایی شهر و ... برای رفاه و آسایش مردم اصفهان انجام دهد.

واژه های کلیدی: اصفهان، انتخابات، انجمن بلدیّه، اداره بلدیّه، وثیق‌الملک.

رشد کشاورزیِ تجاری و پیامدهای آن در نیمه‌ی دوم قاجاریه

مطالعه موردی: ولایت قاینات

زهرا علیزاده بیرجندی

علی آرامجو

استادیار گروه تاریخ دانشگاه بیرجند

دانش‌آموخته کارشناسی ارشد تاریخ تمدن و فرهنگ ملل اسلامی

تحولات اقتصاد ایران در نیمه‌ی دومِ حکومت قاجاریه، حوزه‌های مختلف کشور را دستخوش تغییر کرد. کشاورزی نیز مانند دیگر عرصه‌های اقتصادی و اجتماعی، از این تغییرات متأثر شد. بررسی تأثیر تحولات اقتصادیِ قاینات در نیمه‌ی دوم حکومت قاجاریه بر کشاورزیِ این ولایت و پیامد‌های آن، مسئله پژوهش حاضر است. بنا بر یافته‌های این پژوهش، به‌دنبالِ توسعه‌ی دادوستد‌های خارجی و داخلی که ولایت دورافتاده و مرزیِ قاینات را به حلقه‌ای مهم در تجارت روسیه، هند بریتانیا و ایران در شرق کشور در اواخر قرن نوزدهم و اوایل قرن بیستم تبدیل کرد، کشاورزیِ این ولایت نیز به‌سوی تجاری شدن سوق یافت. افزایش تولید محصولات صادراتی مانند تریاک، زعفران و ابریشم و کاهش تولید اقلام ضروری مانند گندم و جو از مشخصه‌های این روند جدید بود.

واژه های کلیدی: کشاورزی تجاری، قاجاریه، قاینات، بیرجند، اقتصاد.

واکاوی کاربرد رنگ سیاه در میان عباسیان

علی ناظمیان فرد

استادیار گروه تاریخ دانشگاه فردوسی مشهد

سیاهی جامه‌ها و پرچم‌های عباسیان در دوران نهضت و نظام، موجب اشتهار آنها به مسوّده شد و به تبعِ آن، مبلّغان و کارگزاران فرهنگیِ آنها این اندیشه را در تاریخ‌نگاری اسلامی مطرح ساختند که رنگ یاد شده، مختص خاندان عباسی و هواداران آنها بوده است.

پرسش کانونیِ این مقاله این است که «برگرفتن رنگ سیاه از جانب عباسیان، معطوف به کدام هدف بود؟»

این مقاله می‌کوشد با رویکردی توصیفی‌ـ‌تحلیلی، نشان دهد که عباسیان در دوره نهضت، به بهانه‌ی سیاهپوشی در عزای شهیدان آل‌محمد، از رنگ سیاه به‌مثابه ابزارِ تحریک عواطف شیعیان و علویان با هدف جذب آنها در مبارزه با امویان استفاده کردند؛ اما در دوره‌ی نظام، با ادعای تأسی به رنگ پرچم پیامبر، خوش‌یمنیِ رنگ سیاه برای خاندان عبدالمطلب، و تکیه بر روایت نجات‌بخشی از شرق، کوشیدند از این رنگ، به‌منزله‌ی ابزاری برای کسب مشروعیت سیاسی بهره بگیرند.

واژه های کلیدی: رنگ سیاه، عباسیان، علویان، مأمون، منصور.

علل شکست زنان چپ‌گرای فعال در جنبش زنان

از انقلاب مشروطه تا کودتای 28 مرداد

یاسمن یاری

دانشجوی دکتری دانشگاه تهران

موضوع این پژوهش، جنبشِ زنانِ ایران از انقلاب مشروطه تا کودتای 28 مرداد است. این نوشتار می‌کوشد به این پرسش پاسخ گوید که «چرا فعالیت‌های زنان چپ‌گرا در جنبشِ زنانِ ایران، در این برهه‌ی زمانی شکست خورد؟» برای ریشه‌یابیِ این رخداد، از نظریه‌ی کارکردگراییِ پارسونز استفاده شده است. مدعای این پژوهش چنین است که: سازمان‌های چپ‌گرای فعال در جنبشِ زنانِ ایران، به‌دلیل مطابقت نداشتن با فرهنگ اجتماعی ایران، دنبال نکردن اهداف اولیه (کسب حقوق زنان) و پایدار نبودن شکست خوردند. نتیجه‌ی بررسی‌ها نشان می‌دهد که گروه‌های زنانِ چپِ فعال در جنبش زنان ایران، در دوره‌ی پهلوی دوم، به علت وابستگی به احزاب چپ، به‌ویژه حزب توده صدمات بسیاری دیدند و مشکلاتی که ستون‌های حزب توده را به لرزه درآورد، سازمان‌های زنانِ وابسته به این حزب را هم گرفتار کرد و به شکست فعالیت‌های آنها در جریان جنبشِ زنانِ ایران منجر شد.

واژه های کلیدی: جنبش زنان، گروه‌های چپ‌گرا، سوسیالیسم، کمونیسم.

محورهای پیشنهادی عوامل و موانع الگوی اسلامی- ایرانی پیشرفت

چندی پیش به پیشنهاد مرکز الگوی اسلامی- ایرانی پیشرفت، انجمن ایرانی تاریخ اقدام به برگزاری و تشکیل جلساتی در ارتباط با «عوامل و موانع پیشرفت فرهنگ و تمدن اسلامی-ایرانی» نمود. حاصل این جلسات تدوین محورها و موضوعاتی جهت شناسایی عوامل و موانع  پیشرفت تاریخی فرهنگ و تمدن اسلامی- ایرانی به منظور دستیابی به پارادایم‌ها و گفتمان‌های زمینه ساز پیشرفت و رکود و به کارگیری نتایج آن در پاسخ به مسائل بنیادین و پرسش‌های جامعه کنونی بود.

ذیلاً مشروح این محورها جهت بهره برداری دانشجویان مقاطع کارشناسی ارشد و دکتری رشته های تاریخ، تاریخ و فرهنگ و تمدن اسلامی و دیگر رشته های مرتبط اعلام می شود. یادآور می شود دانشجویان و محققان می توانند از موضوعات پیشنهادی فوق الذکر الگو برداری کرده و موضوعات متناسب با پایان نامه های تحصیلی و تحقیقاتی خود را انتخاب نمایند.

این محورها با اهداف زیر طراحی شده اند:

1. شاخصه‌ها، مولفه‌ها و ساختار فرهنگ و تمدن اسلامی

2. دلایل و عوامل پیشرفت تمدن ایران و اسلام

3. دلایل و عوامل ضعف، رکود تاریخی تمدن اسلامی

4. دستیابی به الگوی پیشرفت بر مبنای مولفه‌های فرهنگی تمدنی اسلامی- ایرانی

5. شناسایی اصلی ترین پارادایم ها و گفتمان های زمینه ساز پیشرفت جهت کمک به طراحی سند

محورها و موضوعات به شرح زیر می باشد:

1-مباحث ماهوی مرتبط با فرهنگ و تمدن اسلامی ایرانی

-چیستی؛ ماهیت، تعریف مفاهیم

آ-تعریف فرهنگ و تمدن، جهان اسلام و ایران، فرهنگ و تمدن جهان اسلام و ایران

ب-تمدن اسلامی یا تمدن در جهان اسلام یا تمدن مسلمانان

ج-پیدایش، پیشرفت، پسرفت، رکود، توسعه، انحطاط و الگوی پیشرفت

د-نسبت بین فرهنگ و تمدن،  با اسلام و ایران

ه-مفهوم تاریخی فرهنگ و تمدن

-عناصر و مولفه‌ها

-شاخصه‌ها و ساختارها‌

أ-دستگاه‌های مفهومی و سرمشق‌ها(پارادایم های) تمدن ساز فرهنگ مسلط در هر دوره و تاثیر آن بر پیشرفت و انحطاط تمدنی(هژمونی ادوار مختلف تاریخی و تاثیر مثبت و منفی آن در فرهنگ و تمدن اسلامی ایرانی)

ب-نسبت هژمونی و فرهنگ و تمدن

2-سرچشمه‌های تمدن اسلامی

- قرآن

-سنت نبوی

-ضریب نفوذ آموزه‌های دینی در سیاست اقتصاد، فرهنگ و ... و تاثیر آن بر پیشرفت و رکود

-میراث ملل مختلف (ایرانیان- یونانیان- رومیان- سریانیان- هندیان و ...) و نسبت آن با فرهنگ و تمدن اسلامی ایرانی

3-گفتمان‌ها

-نسبت گفتمان عقلانیت و پیشرفت در فرهنگ و تمدن اسلامی- ایرانی

-نسبت گفتمان نقلی و پیشرفت در فرهنگ و تمدن اسلامی- ایرانی

-نسبت گفتمان اشراقی و پیشرفت در فرهنگ و تمدن اسلامی- ایرانی

-نسبت گفتمان تجربی و علوم طبیعی  در فرهنگ و تمدن اسلامی- ایرانی

4-نهادهای علمی و فرهنگی و نهادهای دیگر جامعه

-جایگاه علم و عالمان در قرآن و سیره نبوی

-مراکز علمی (مساجد، مدارس،  کتابخانه‌ها،  بیت الحکمه، رباط‌ها، مکتب‌خانه‌ها و ...)

-نهادهای رسمی(حکومتی) و غیر رسمی(مردمی) علمی و فرهنگ و تمدن اسلامی ایرانی

-روش های علمی و آموزشی

-منابع مالی مدارس و مراکز علمی(خیرات، زکات، صدقات، صله‌ها، وجوهات و...)

-نهادهای دینی و پیشرفت و رکود (فقاهت، نقابت، وقف، اجتهاد، مرجعیت و ...)

5-سیاست و قدرت

-حضور قومیت‌ها در حاکمیت

أ-شرایط غلبه عرب بر حاکمیت وتأثیرآن برپیشرفت یارکودعلمی،فرهنگی­ وتمدنی

ب-حضور عنصر ایرانی در حاکمیت وتأثیرآن برپیشرفت یارکودعلمی،فرهنگی­ وتمدنی

ج-شرایط غلبه ترکان وتأثیر آن برپیشرفت یارکود علمی، فرهنگی وتمدنی

د-شرایط غلبه مغولان وتأثیر آن برپیشرفت یارکود علمی، فرهنگی وتمدنی

ه-اقتدار غیر رسمی (مذاهب، جنبش‌های سیاسی-اجتماعی) و نسبت آن با پیشرفت یا رکود علمی،فرهنگی ­وتمدنی

و-تمرکز گرایی سیاسی و نسبت آن با پیشرفت و رکود علمی، فرهنگی­ وتمدنی

ز-تمرکز زدایی سیاسی و نسبت آن با پیشرفت و رکود علمی، فرهنگی­ وتمدنی

ح-امنیت و پیشرفت و نسبت آن با پیشرفت و رکود علمی، فرهنگی­ وتمدنی

ط-نهاد خلافت و نسبت آن با پیشرفت و رکود علمی، فرهنگی­ وتمدنی

ی-نهاد سلطنت و نسبت آن با پیشرفت و رکود علمی، فرهنگی ­وتمدنی

ک-نهاد امارت و نسبت آن با پیشرفت و رکود علمی، فرهنگی­ وتمدنی

6-مکاتب فکری و طریقت‌ها

-مکاتب فقهی (حنبلی، حنفی، شافعی، مالکی، شیعی و...) و نسبت آن با الگوی پیشرفت و رکود فرهنگی و تمدنی

-مکاتب کلامی (معتزله، اشاعره،  شیعه، مرجئه، خوارج، زیدیه و...) و نسبت آن با الگوی پیشرفت و رکود تمدنی

-مکاتب فلسفی، و نسبت آن با الگوی پیشرفت و رکود تمدنی

-مکاتب عرفانی و طریقت‌ها و نسبت آن با الگوی پیشرفت و رکود تمدنی

أ- ظهور گفتمان‌های عرفانی؛ شاخصه‌ها و مولفه‌ها

ب- تطور و تحول گفتمان‌های عرفانی در ادوار تاریخی اسلامی

7-اقتصاد و تمدن اسلامی – ایران

-نوع زندگی اقتصادی(روستایی-کشاورزی، شهری-مبادله ایی، خرده صنعتی و...) و نسبت آن با پیشرفت فرهنگی و تمدنی

-راه‌ها و مسیرهای اقتصادی، جاده ابریشم- کاروانسراها- امنیت جاده‌ها

-بازرگانی و کانون‌های تجاری

-روستاها؛ رونق، تخریب و گرایش به روستا نشینی

-تشکیلات مالی و نهادهای اقتصادی (بازار و کاروانسرا و کانونهای تولیدی و...)

-سیاستهای اقتصادی پولی و مالی و نسبت آن با پیشرفت و رکود

-جغرافیای جهان اسلام و پیشرفت

-شهرسازی و شهرنشینی

8-هنر و معماری به عنوان شاخصه فرهنگ و تمدن

-نوع شناسی هنر به عنوان شاخصه فرهنگ و تمدن و نسبت آن با گفتمانهای سیاسی

-هنر اسلامی و نسبت آن با گفتمانهای فرهنگی

-نوع شناسی هنر  اسلامی و نسبت آن با گفتمانهای علمی

-هنر اسلامی و نسبت آن با گفتمانهای اقتصادی

-نوع شناسی معماری اسلامی ایرانی به عنوان شاخصه فرهنگی تمدنی و نسبت آن با گفتمانهای سیاسی ادوار تاریخی

-نوع شناسی معماری اسلامی ایرانی و نسبت آن با گفتمانهای علمی ادوار مختلف

-هنر و هویت اسلامی

9-دیوانسالاری و دیوانسالاران

-دیوانسالاری و تمدن اسلامی

-دیوانسالاری ایرانی؛ تسامح یا تعصب

-دیوانسالاری؛ زبان فارسی و فرهنگ ایرانی

-دیوانسالاران و حاکمیت

10–وضعیت اجتماعی و فرهنگ و تمدن اسلامی - ایرانی

-تحول در قشربندی اجتماعی

أ-دهقانان

ب-شعرا، ادبا، نویسندگان

ج-نظامیان- سپاهیان

د-روحانیون- فقها و متولیان مذهبی

ه-اصناف؛ (ادبی، علمی، اقتصادی، نظامی و...)

-مردم و تحولات نظام ارباب - رعیتی در دوره های مختلف تاریخ ایران و اسلام

أ-مردم (رعیت) در آموزه های دینی و تاثیر آن بر پیشرفت  و رکود (امر به معروف و نهی از منکر، تولی و تبری و...

ب-مشارکت سیاسی مردم و نسبت آن با  پیشرفت تمدنی

ج-تاثیر ضریب مشارکت اقتصادی مردم بر پیشرفت و رکود تمدنی...

د-تطور و تحول جایگاه و نقش رعیت در تمدن ایرانی اسلامی

-نقش و جایگاه زنان در اسلام و تاریخ تمدن اسلامی

أ-زن از نظر قرآن و سیره پیامبر

ب-زن در ادوار تاریخی با تکیه بر منابع

-وضعیت پوشاک، خوراک، بهداشت و...

-جنبش‌های اجتماعی

-اصناف و طریقتها

11-گسترش مناسبات با غرب و تاثیر آن

-تحولات اقتصادی

-تحولات اجتماعی

-تحول فرهنگ و اندیشه

-موانع تاریخی پیشرفت و توسعه

12-زمینه ها، سوابق و نتایج اصلاحات تاریخی در ایران

-اصلاحات در ایران

-مصلحان

13-فرهنگ و تمدن اسلامی و جوامع امروزی مسلمان

-رابطه میراث و تمدن اسلامی با جوامع امروزی مسلمان

-هویت جوامع اقلیت مسلمان در کشورهای غیر مسلمان و رابطه آنان با میراث فرهنگ و تمدن اسلامی

14-بررسی و ترسیم فرایند و روند واقعی پویایی و ضعف هر کدام از شاخصه ‌های تمدنی فوق در ادوار تاریخی  فرهنگ و تمدن اسلامی ایرانی

-ریشه یابی علل و عوامل اوج و افت فرهنگ و تمدن اسلامی ایرانی در ادوار مختلف

دیروز چهارم بهمن، انجمن ایرانی تاریخ میزبان نشست تعدادی از دبیران تاریخ استان البرز با رئیس انجمن ایرانی تاریخ بود.

دیروز چهارم بهمن، انجمن ایرانی تاریخ میزبان نشست تعدادی از دبیران تاریخ استان البرز با رئیس انجمن ایرانی تاریخ بود.

در این دیدار یک ساعته دکتر ولوی، رییس انجمن تاریخ، ابتدا شرح مختصری از اهمیت جایگاه انجمن های علمی و تاریخچه ای از تشکیل آنها درجهان و ایران و سپس توضیحاتی از اهم فعالیت های انجمن ایرانی تاریخ در حوزه انتشار مجله، کتاب، طرح های  پژوهشی، کارگاه های آموزشی و... دادند.

ایشان در ادامه از حضور کمرنگ دبیران آموزش و پرورش در فعالیت های انجمن علمی تاریخ، ابراز نارضایتی کردند و در ادامه به بیان توضیحاتی پیرامون درک جایگاه انجمن علمی تاریخ و اهمیت همکاری دبیران با این انجمن پرداختند.

وضعیت آموزش تاریخ در مدارس بخش دیگری از مباحث مطرح میان رئیس انجمن و معلمان بود. تدریس تاریخ از سوی افراد غیرمتخصص و در حاشیه قرار گرفتن دانش آموختگان این حوزه، اختصاص ساعت درس تاریخ به دروس دیگر، بی اهمیتی مدیران مدارس به آموزش تاریخ، بی علاقه بودن دانش آموزان در یادگیری تاریخ و سرفصل های خشک کتاب های درسی از رووس این مباحث بود.

دکتر ولوی این آسیب ها را سبب ایجاد شکاف بین نسل جوان و پیشینه تاریخی اش عنوان کرد و افزود  اگر تدبیری اندیشیده نشود در آینده ای نه چندان دور، بحران های عمیقی پیش رو خواهیم داشت. بنابراین از دبیران حاضر در جلسه خواست با همت و پشتکار وارد میدان شوند و برای بهتر شدن وضعیت جایگاه این رشته در کشور با همه توان خود بکوشند.

جلسه با پرسش های معلمان و ارائه پاسخ توسط رئیس انجمن پایان یافت.  

«رویکردها، الگوهای نظری و روش­ شناسی پساساختارگرایی و تأثیرات آن بر گفتمان تاریخی»، بحث پنجم از سلسله مباحث روش شناسی، فلسفه تاریخ و تاریخ نگاری است که با حضور دکتر نوذری در پژوهشکده برگزار خواهد شد.

نمایه سازی 235 هزار برگ سند تاریخی مکتوب و تصویری از اسناد تشکیلات اداری آستان قدس رضوی در راستای ارائه خدمات پژوهشی در مدیریت امور اسناد و مطبو عات آستان قدس رضوی صورت گرفته است.

کتاب «آذربایجان در دوره سلجوقیان» نوشته امیر سمیعیان از سوی بنیاد موقوفات دکتر محمود افشار منتشر شد. این کتاب درباره تغییرهای تاریخی، سیاسی، اجتماعی و فرهنگی دوره سلجوقیان در منطقه آذربایجان ایران است.

گروه تاریخ و همکاری­های میان­ رشته­ ای پژوهشکده تاریخ اسلام، دومین پیش­ همایش «شریعتی و دانش تاریخ» را روز شنبه هفتم بهمن ماه در محل پژوهشکده تاریخ اسلام برگزار خواهد کرد